Streszczenie
OSTATNIE ODKRYCIA
W badaniu ERSPC ocena przesiewowa była oparta na systematycznym oznaczaniu stężeń swoistego antygenu sterczowego. Analiza intention-to-treat wykazała, że zastosowanie tej metody przesiewowej znamiennie statystycznie zmniejszyło umieralność swoistą dla PCa o 20%, a w analizie wtórnej umieralność była mniejsza o 31%. Natomiast podczas Prostate, Lung, Colorectal and Ovarian Cancer Screening Trial nie stwierdzono zmniejszenia umieralności. Na podstawie krytycznej oceny projektów badań i metod ich przeprowadzenia uzasadnione jest opieranie się na wynikach ERSPC, ponieważ Prostate, Lung, Colorectal and Ovarian Cancer Screening Trial jest raczej porównaniem wyników między grupą chorych, u których wykonywano regularne badania przesiewowe a grupą, w której badania wykonywano mniej intensywnie.
PODSUMOWANIE
Mimo wyników ERSPC nadal brakuje wystarczających dowodów, by wprowadzić program badań przesiewowych opartych na populacji. Trzeba pilnie zakończyć badania oceniające jakość życia i efektywność kosztową związane z oceną przesiewową, a ich wyniki zestawić z lepiej opracowanymi rezultatami ERSPC, aby otrzymać nadające się do wdrożenia zasady badań przesiewowych w kierunku PCa. Tymczasem należy udoskonalić metodę oznaczania, protokół prowadzenia badań oraz rozwijać metody oceny indywidualnego ryzyka zachorowania, by ograniczyć częstość nadmiernego rozpoznawania raka i niepotrzebnego leczenia z jego powodu, ograniczając przy tym umieralność z powodu PCa i częstość rozpoznawania jego zaawansowanych postaci.
SŁOWA KLUCZOWE
wczesne rozpoznawanie raka, masowe badania przesiewowe, nowotwory gruczołu krokowego, swoisty antygen sterczowy
WPROWADZENIE
Prowadzenie badań przesiewowych w kierunku raka gruczołu krokowego (PCa) polegających na oznaczaniu stężenia swoistego antygenu sterczowego (prostate-specific antigen, PSA) jest jednym z zagadnień budzących największe kontrowersje w urologii, a być może w ogóle w medycynie. Rak gruczołu krokowego zajmuje drugie miejsce wśród najczęstszych nowotworów złośliwych u mężczyzn na świecie. Występuje głównie w Europie. Obecnie ryzyko zachorowania na PCa w ciągu życia oraz ryzyko zgonu z jego powodu wynosi w Stanach Zjednoczonych odpowiednio około 16 i 3%.
Chociaż PCa występuje często, jego naturalny przebieg jest rozmaity, od postaci postępujących opieszale do wyjątkowo agresywnych. Nowotwór ten cechuje się długą fazą przedkliniczną. Ponieważ nadal oczekuje się przełomu w leczeniu chorych na nowotwór zaawansowany, wczesne rozpoznawanie jego postaci mających znaczenie kliniczne wydaje się obecnie stwarzać największą szansę na powstrzymanie fali zachorowań. Celem badań przesiewowych w kierunku PCa jest wykrywanie wczesnych postaci raka inwazyjnego i dzięki temu zmniejszenie umieralności z powodu tego nowotworu.
Obecnie przesiewowa ocena w kierunku PCa opiera się na oznaczaniu stężeń PSA. Antygen ten jest wytwarzany niemal wyłącznie przez komórki nabłonkowe gruczołu krokowego. Stężenia PSA zwiększają się jednak nie tylko w przebiegu PCa, lecz również w łagodnych chorobach gruczołu, takich jak łagodny rozrost, zakażenie lub przewlekłe zapalenie. Przydatność PSA jako potencjalnego markera PCa opisali po raz pierwsi Wang i wsp. w 1979 r.7 Od czasu zarejestrowania oznaczeń PSA przez amerykańską Food and Drug Administration w 1986 r. badanie to zaczęto powszechnie wykorzystywać we wczesnym wykrywaniu PCa. W 1984 r. 5,1% nowych rozpoznań tego nowotworu ustalono dzięki oznaczaniu PSA. W 1990 r. w Stanach Zjednoczonych częstość rozpoznawania PCa tą metodą zwiększyła się do 60,6%.
W latach 90. ubiegłego stulecia w miarę upowszechniania się badań PSA umieralność z powodu PCa w Stanach Zjednoczonych zmniejszyła się o 30%. Nadal nie wyjaśniono jednak zależności między przesiewowym oznaczaniem stężeń PSA a zmniejszeniem umieralności z powodu PCa. Na podstawie analizy modelu matematycznego Etzioni i wsp. podali, że 45-70% tego spadku umieralności może być wynikiem mniejszego zaawansowania nowotworu w chwili rozpoznania, osiąganego dzięki badaniom przesiewowym.
Dodaj do ulubionych