Streszczenie
Wiele metod leczenia lub zapobiegania nowotworom może zmniejszać gęstość mineralną kości i zwiększać ryzyko ich złamań, nawet u chorych bez przerzutów do kości. Starzenie się jest zarówno podstawowym czynnikiem ryzyka rozwoju osteoporozy i złamań kości, jak i czynnikiem przepowiadającym zły wynik leczenia po złamaniu kości. Za utratę masy kostnej u chorych na raka piersi lub raka gruczołu krokowego odpowiada wiele mechanizmów. Długotrwały uszkadzający wpływ na kości może wywierać chemioterapia cytotoksyczna. Chemioterapia i hormonoterapia mogą zapoczątkowywać niedoczynność gonad nasilającą utratę masy kostnej. Z zagrożenia powikłaniami kostnymi u chorych w podeszłym wieku leczonych z powodu nowotworu muszą sobie zdawać sprawę wszyscy onkolodzy, geriatrzy i interniści. W niniejszym artykule opisano działania niepożądane leczenia przeciwnowotworowego dotyczące układu kostnego, obserwowane u chorych w podeszłym wieku leczonych z powodu raka piersi lub raka gruczołu krokowego. Podano również zasady oceny przesiewowej w kierunku utraty masy kostnej w następstwie leczenia oraz zasady najlepszego zapobiegania powikłaniom ze strony kości i leczenia z ich powodu.
Wprowadzenie
Osteoporoza i nowotwór są chorobami związanymi głównie z wiekiem. Dotyczy to zwłaszcza raka piersi (mediana wieku w chwili ustalenia rozpoznania i w chwili zgonu wynosi odpowiednio 61 i 68 lat) oraz raka gruczołu krokowego (mediana wieku w chwili ustalenia rozpoznania i w chwili zgonu wynosi odpowiednio 67 i 80 lat). Metody wykorzystywane w leczeniu chorych na te nowotwory mogą być obarczone ryzykiem wystąpienia osteoporozy lub złamań kości. W przebiegu osteoporozy dochodzi do związanych ze zmianami hormonalnymi i z wiekiem zaburzeń mikroarchitektury kości, zmniejszenia gęstości mineralnej kości (bone mineral density, BMD), zwiększenia kruchości kości oraz występuje skłonność do złamań kości.
Samo starzenie się powoduje utratę 0,5-1% masy kostnej rocznie, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet wkraczających w wiek średni. U kobiet utrata masy kostnej następuje szczególnie gwałtownie po menopauzie, sięgając co roku 3-5% przez 5 lat, głównie z powodu zmniejszenia stężeń krążących estrogenów. Oszacowano, że osteoporoza występuje na świecie u około 1 na 3 kobiety po menopauzie. Występujące w ciągu całego życia ryzyko złamania kości z powodu osteoporozy oszacowano u kobiet rasy białej na 40%. Takie złamania przyczyniają się do znacznego zwiększenia umieralności. Chociaż u mężczyzn rozwój osteoporozy jest mniej prawdopodobny niż u kobiet, złamania w przebiegu osteoporozy znacząco zwiększają umieralność wśród nich. Opisywano, że roczna umieralność wśród mężczyzn, u których doszło do złamania bliższego odcinka kości udowej z powodu osteoporozy, sięga 36%. Oszacowana roczna umieralność wśród kobiet po takim złamaniu wynosi 21%. Zespoły starcze, takie jak skłonność do upadków, majaczenie, otępienie starcze oraz nietrzymanie moczu/stolca, sprzyjają zarówno złamaniom w przebiegu osteoporozy, jak i zwiększeniu chorobowości oraz umieralności, wydłużają też czas powrotu do zdrowia po złamaniu.
W celu zrozumienia zależności między leczeniem z powodu raka piersi lub raka gruczołu krokowego oraz wiekiem a stanem kości, w bazie danych PubMed wyszukano opublikowane do końca sierpnia 2010 r. doniesienia poświęcone występowaniu i rozpowszechnieniu utraty masy kostnej w następstwie leczenia osób w podeszłym wieku z powodu tych nowotworów oraz opisy badań oceniających wpływ leczenia na utratę masy kostnej u chorych na te nowotwory. Kolejne badania odnaleziono dzięki analizie piśmiennictwa dołączonego do tych artykułów, wykorzystano też informacje przedstawione podczas niedawnych spotkań naukowych.
Dodaj do ulubionych
