Histeria I: osobowość histrioniczna. Wyzwanie dla psychoterapii

Słowa kluczowe: histeria, osobowość histrioniczna, współwystępowanie zaburzeń osobowości, diagnostyka zaburzeń osobowości, terapia zaburzeń osobowości

Rozpoznanie osobowości histrionicznej dotyczy jednocześnie swoistej i heterogennej grupy przewlekłych zaburzeń przeżywania i zachowań charakteryzujących się tendencją do teatralizacji, egzaltowanym stylem poznawczym, płytką i chwiejną uczuciowością, dążeniem do bycia w centrum uwagi, sugestywnością i nadmierną koncentracją na wyglądzie zewnętrznym. Diagnozę stawiać należy na podstawie standaryzowanych narzędzi, w różnicowaniu brać pod uwagę osobowość narcystyczną i borderline. W leczeniu stosowana jest terapia psychodynamiczna (np. Horowitz, Benjamin), poznawcza (np. Fleming, Young), behawioralna (Rasmussen, Fydrich) i zintegrowana (Sachse). W stanach dekompensacji wskazana jest krótkoterminowa farmakoterapia.

Historia

Histeria, tak jak ją opisywał Freud, nie jest ujęta w dzisiejszych systemach klasyfikacyjnych ICD-10 i DSM-IV. Należy jej szukać w zaburzeniach pod postacią somatyczną, w szczególności zaburzeniu somatyzacyjnym,  zaburzeniach dysocjacyjnych/konwersyjnych i zaburzeniach osobowości. Należy zwrócić uwagę na osobowość histrioniczną, jedyne zaburzenie, które chociaż językowo zniekształcone, wciąż kojarzone jest z histerią. Klasyfikowanie wszystkich tych trzech zaburzeń w jednej grupie nie jest zgodne z nowym porządkiem diagnostycznym.

Fenomenologia i charakterystyka

Mentzos opisuje siedem cech:

• teatralne zachowanie z tendencjami do dramatyzowania i demonstracyjnością, sztuczność i przesada, usiłowanie zwrócenia na siebie uwagi, wzbudzenia sympatii i zachwytu,

• labilność emocjonalna charakteryzująca się wybuchami śmiechu lub płaczu niewspółmiernie do bodźca, jak również zmienność i krótkotrwałość, i tak zresztą powierzchownych afektów, kapryśność,

• tendencja do aktywnej zależności (demanding dependency), potrzeba wchodzenia w układ zależności od innych w sposób infantylny, jednocześnie w przeciwieństwie do osobowości zależnej, brak rezygnacji z własnej aktywności i inicjatywy,

• nadreaktywność, czyli wyjątkowa gotowość do nadmiernie silnych reakcji na zmiany zewnętrzne,

• egocentryzm, czyli tendencja do dbania w pierwszej kolejności o własne potrzeby łącznie z niezaspokajaną potrzebą „bycia kochanym i cenionym”,

• uwodzicielskie zachowanie polegające na seksualizacji każdej aktywności, podkreślanie motywu miłości erotycznej, doświadczeń w tym zakresie, orgazmu, jedynie w celu bycia lubianym i podziwianym przez innych,

• sugestywność, czyli silna podatność na wpływ innych i swój.

W wytycznych AWMF opisywane jest to w ten sposób: pacjenci o osobowości histrionicznej (HPS) są hiperekspresywni, teatralni i często dramatyczni w swoim zachowaniu i uczuciowości. Napędzani są silną potrzebą otrzymywania uwagi, akceptacji i podziwu, osoby histrioniczne poruszają się często w wyimaginowanej (ale także realnej) przestrzeni. Są ekstrawertyczne, czarujące i atrakcyjne, niekiedy odnoszą wiele sukcesów i są podziwiane, dbają o nimb, tempo i zmiany, z bliska jednak ich czar wydaje się blednąć. Często zachowują się nieautentycznie, niekiedy wydają się niedookreślone lub puste. Niewielka tolerancja na stres i frustracja powodują dużą rozpraszalność i bezrefleksyjność , jak również wyraźną skłonność do szybkich zmian, szukania rozrywek i nowych wyzwań. Ten egzaltowany styl poznawczy imponuje dzięki pewnej płynności, mglistości i niejednoznaczności. Myślenie abstrakcyjne i logiczne procesy poznawcze, jak również planowe rozwiązywanie problemów często sprawiają im trudności.