Szczepienie przeciw grypie jest bezpieczne zarówno dla ciężarnej, jak i dla jej dziecka. Ryzyko poronienia samoistnego, zapalenia błon płodowych i łożyska, nadciśnienia tętniczego wywołanego ciążą, stanu przedrzucawkowego oraz porodu przedwczesnego jest podobne u szczepionych pacjentek do obserwowanego u kobiet, które nie były szczepione w ciąży. Szczepienie nie zwiększa ryzyka zgonu wewnątrzmacicznego, wad wrodzonych ani nie wpływa na zmniejszenie punktacji w skali Apgar, a także nie zwiększa konieczności zastosowania mechanicznego wspomagania oddechu u dziecka i ryzyka hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii noworodka^16,17. W długofalowych badaniach oceniono ewentualny związek szczepienia w ciąży z zaburzeniami neurorozwojowymi, zaburzeniami ze spektrum autyzmu oraz chorobami alergicznymi i autoimmunologicznymi u dzieci i nie stwierdzono zwiększonego ryzyka ich wystąpienia^18,19.

Szczepienie przeciw COVID-19

Szczepienie przeciw COVID-19 ma na celu przede wszystkim zapewnienie ochrony ciężarnej, dodatkową korzyścią jest ochrona niemowlęcia w pierwszych miesiącach życia przez biernie przeniesione przez łożysko swoiste przeciwciała odmatczyne. Ciąża stanowi ryzyko ciężkiego przebiegu i powikłań COVID-19, w tym hospitalizacji, hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii i konieczności zastosowania pozaustrojowej oksygenacji krwi, a nawet zgonu²⁰. COVID-19 u ciężarnej wiąże się z ryzykiem niekorzystnego przebiegu ciąży oraz wystąpienia powikłań w okresie okołoporodowym i noworodkowym²¹. U noworodków i niemowląt przebieg choroby również może być cięższy.

Szczepienie zaleca się wszystkim ciężarnym, może być wykonane na każdym etapie ciąży^1,2. Podanie szczepionki w II lub III trymestrze ciąży zapewnia przezłożyskowy transfer przeciwciał. Jeśli kobieta była zaszczepiona przeciw COVID-19 przed ciążą, szczepienia nie trzeba powtarzać. Szczepienie prowadzone jest zgodnie z komunikatami Ministerstwa Zdrowia w punktach szczepień realizujących szczepienia przeciw COVID-19. W sezonie 2025/2026 w Polsce dostępna jest szczepionka mRNA o składzie dostosowanym do podwariantu LP.8.1.

Skuteczność i bezpieczeństwo szczepionek przeciw COVID-19 potwierdzono w wielu badaniach, spośród których większość dotyczyła preparatów mRNA. Wykazano, że szczepienie zmniejsza ryzyko zakażenia i hospitalizacji ciężarnych – według metaanalizy z 2024 roku odpowiednio o 61% i 98%²². U dzieci matek szczepionych w czasie ciąży ryzyko zachorowania w pierwszym półroczu życia było mniejsze o 41,5%²³, a hospitalizacji z powodu COVID-19 o 35-54%²⁴. Trudno jednoznacznie określić, czy ochrona dziecka zależy od okresu ciąży, w którym wykonano szczepienie; według jednego badania jest ona podobna bez względu na to, czy szczepienie odbyło się w I, II czy III trymestrze ciąży²³, a według innego najkorzystniejsze jest szczepienie po 21 tygodniu ciąży²⁵.

Dane na temat bezpieczeństwa szczepienia przeciw COVID-19 pochodzące z badań obserwacyjnych i nadzoru populacyjnego również dotyczą głównie szczepionek mRNA. Ich podanie w ciąży nie zwiększa ryzyka powikłań ciąży (m.in. stanu przedrzucawkowego, nadciśnienia tętniczego, przedwczesnego oddzielenia się łożyska) i okresu okołoporodowego. Nie obserwowano także ich niekorzystnego wpływu na płód i dziecko po urodzeniu²⁶.

Szczepienie przeciw zakażeniu RSV

Zakażenia RSV są niebezpieczne przede wszystkim dla najmłodszych dzieci. Szczepienie w czasie ciąży wywołuje produkcję swoistych przeciwciał, a ich transfer przezłożyskowy zapewnia bierną ochronę noworodkowi i niemowlęciu. Ten sposób profilaktyki dostępny jest od 2023 roku, kiedy zarejestrowano pierwszą szczepionkę przeciw RSV do podawania ciężarnym. Jest to szczepionka podjednostkowa, rekombinowana, zawierająca glikoproteinę F podtypu A i B w konformacji przedfuzyjnej. Zgodnie z rejestracją przez European Medicines Agency (EMA) i charakterystyką produktu leczniczego jedna dawka szczepionki powinna być podana między 24 a 36 tygodniem ciąży²⁷. PTW zaleca szczepienie w 28-36 tygodniu ciąży (na krótko przed rozpoczęciem lub w trakcie sezonu zachorowań)²⁸; podobne są zalecenia brytyjskie²⁹. W Stanach Zjednoczonych szczepionka przeciw RSV jest zarejestrowana do podawania w 32-36 tygodniu ciąży – w tym okresie ciąży (a jednocześnie od września do stycznia) rekomendują jej podanie Centers for Disease Control and Prevention (CDC) oraz American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG)^30,31.

Tylko jeden z dwóch preparatów szczepionkowych przeciw RSV dostępnych obecnie na rynku zarejestrowany jest do stosowania u kobiet w ciąży, należy zatem dołożyć wszelkich starań, aby nie doszło do pomyłki przy wykonywaniu szczepienia.

Skuteczność szczepionki przeciw RSV przeznaczonej dla ciężarnych w zapobieganiu zachorowaniom u ich dzieci w pierwszych 6 miesiącach życia wykazano w badaniu przedrejestracyjnym³². W ciągu 3 pierwszych miesięcy życia ryzyko ciężkiej choroby dolnych dróg oddechowych związanej z RSV u dzieci zaszczepionych matek było o 81,8% niższe w porównaniu z odnotowanym u dzieci kobiet nieszczepionych w ciąży. W ciągu pierwszych 6 miesięcy życia ryzyko było mniejsze o 69,4%. Dane dotyczące skuteczności w świecie rzeczywistym pochodzą z Argentyny, gdzie wprowadzono narodowy program szczepień ciężarnych przeciw RSV. Skuteczność szczepionki w zapobieganiu zakażeniu RSV prowadzącemu do choroby dolnych dróg oddechowych i hospitalizacji wyniosła odpowiednio 78,6% i 71,3% w ciągu pierwszych 3 miesięcy i 6 miesięcy życia dzieci zaszczepionych kobiet, a skuteczność w zapobieganiu ciężkiej chorobie dolnych dróg oddechowych i hospitalizacji – 76,9% w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia³³. Bezpieczeństwo szczepionki oceniono w badaniu przedrejestracyjnym. Nie wykryto żadnych sygnałów dotyczących bezpieczeństwa ani u matek, ani u ich dzieci do 24 miesiąca życia. Częstość ciężkich zdarzeń okołoporodowych (w tym: porodu przedwczesnego, przedwczesnego oddzielenia łożyska, stanu przedrzucawkowego, stanu zagrożenia płodu) była podobna w grupach kobiet szczepionych i nieszczepionych. Podobnie częstość zdarzeń dotyczących dzieci (niewydolność oddechowa, mała urodzeniowa masa ciała, żółtaczka noworodków, hipoglikemia, sepsa noworodków, wady serca) nie różniła się w grupach potomstwa matek szczepionych i nieszczepionych w ciąży.

W badaniu innej szczepionki przeciw RSV przeznaczonej do stosowania u ciężarnych stwierdzono zwiększoną częstość porodów przedwczesnych w grupie kobiet zaszczepionych (badanie zostało przerwane, szczepionka nie została zarejestrowana). Z tego względu w celu zachowania ostrożności i uniknięcia ewentualnego skrajnego wcześniactwa amerykańska Food and Drug Administration (FDA) podjęła decyzję o rejestracji obecnie dostępnego preparatu do stosowania w 32-36 tygodniu ciąży². Jak podano wcześniej, w Europie szczepionka zarejestrowana jest od 24 tygodnia ciąży.

Możliwa jest również immunoprofilaktyka bierna poprzez podanie swoistych przeciwciał monoklonalnych. Preparat paliwizumabu (ze względu na czas półtrwania wymagający podawania raz w miesiącu przez cały sezon zachorowań) dostępny jest jedynie dla dzieci z grup ryzyka w ramach programu lekowego. Preparat nirsewimabu (o przedłużonym działaniu, do jednorazowego podania w sezonie zachorowań) w Polsce dostępny jest komercyjnie. Nie opracowano szczepionki przeciw RSV przeznaczonej dla dzieci. Warto nadmienić, że szczepienie ciężarnej przeciw RSV nie stanowi przeciwwskazania do podania dziecku przeciwciał monoklonalnych (paliwizumabu lub nirsewimabu), a więc nie zamyka dziecku drogi do tej metody profilaktyki, jeśli jest ona wskazana i możliwa²⁸.

Szczepienia zalecane w razie wskazań

Jak podano w tabeli 1, zakres tych szczepień jest bardzo szeroki. Po ustaleniu wskazań wynikających z sytuacji epidemiologicznej, potencjalnego narażenia, chorób przewlekłych zwiększających ryzyko zachorowania i/lub ciężkiego przebiegu oraz po analizie stosunku korzyści do potencjalnego ryzyka można kobiecie w ciąży podać większość szczepionek zabitych. Jest to zgodne z ogólnymi zasadami szczepień³⁴.

Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B

Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV – hepatitis B virus) może mieć poważne konsekwencje zarówno dla samej kobiety, jak i dla przebiegu ciąży (zwiększa ryzyko wystąpienia cholestazy ciężarnych, cukrzycy związanej z ciążą, stanu przedrzucawkowego, rzucawki, porodu przedwczesnego). Zakażenie wertykalne (wewnątrzmacicznie lub częściej okołoporodowo) w 90% przypadków skutkuje przewlekłym zapaleniem wątroby, którego konsekwencjami mogą być marskość wątroby lub pierwotny rak wątrobowokomórkowy w wieku dorosłym³⁵. Warto przypomnieć, że do zakażenia HBV może dojść drogą parenteralną (podczas wszelkich zabiegów z przerwaniem ciągłości skóry) i poprzez kontakty seksualne.

Większość ciężarnych powinna być wcześniej zaszczepiona w ramach szczepień obowiązkowych w dzieciństwie; od 1.01.1996 szczepieniu podlegają wszystkie noworodki, a w latach 2000-2010 realizowano także tzw. wychwytujące szczepienie u nastolatków w 14 roku życia. Ponadto szczepienie to jest zalecane praktycznie wszystkim osobom dorosłym, a zgodnie z PSO na rok 2026 dla kobiet planujących ciążę, które dotychczas nie były szczepione – obowiązkowe³. Jeśli ciężarna nie była wcześniej szczepiona, można i należy szczepienie wykonać w ciąży¹. Oba dostępne preparaty zawierają antygen HBs (białko powierzchniowe) otrzymany z wykorzystaniem metod inżynierii genetycznej. Pełen cykl szczepienia składa się z 3 dawek podawanych w schemacie 0, 1, 6 miesięcy. W przypadku niepełnego cyklu szczepień w przeszłości należy podać brakującą dawkę/dawki. Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B) jest bezpieczne dla matki i dziecka³⁶.

Szczepienie przeciw tężcowi i błonicy

Zgodnie z PSO każdej osobie dorosłej zaleca się szczepienie przypominające przeciw tężcowi i błonicy, a także krztuścowi (ciężarne mają szczególne wskazania do szczepienia przeciw krztuścowi, co zostało omówione wcześniej)³. Ponieważ szczepienie przeciw krztuścowi w ciąży realizowane jest z użyciem szczepionki dTpa, kobieta otrzymuje jednocześnie szczepienie przypominające przeciw tężcowi i błonicy. Jeśli ciężarna nie była nigdy wcześniej szczepiona przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi, powinna otrzymać szczepienie podstawowe składające się z 3 dawek: tylko jedna z nich może być preparatem dTpa, dwie pozostałe to Td (szczepionka przeciw tężcowi i błonicy z obniżoną zawartością antygenu błoniczego) – w schemacie podania: 0, 1, 6 miesięcy, przy czym podanie dTpa powinno przypaść na III trymestr ciąży. W sytuacji narażenia na tężec (zranienie, pogryzienie przez zwierzę) i wskazań do profilaktyki poekspozycyjnej należy – w zależności od historii szczepień – podać ciężarnej szczepionkę dTpa zamiast anatoksyny tężcowej lub łącznie 3 dawki w schemacie 0, 1, 6 miesięcy (jedną dTpa oraz dwie dawki anatoksyny tężcowej lub szczepionki Td, optymalnie dTpa w III trymestrze ciąży).