Szczepienie przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu
Japońskie zapalenie mózgu występuje w Azji Południowo-Wschodniej. Choroba ta może mieć ciężki przebieg i stanowić zagrożenie dla życia matki, istnieje również ryzyko niepomyślnego przebiegu ciąży (poronienia, porodu przedwczesnego). Ryzyko zakażenia dotyczy zwłaszcza długich (≥1 miesiąca) pobytów w regionie endemicznym. Przed potencjalną ekspozycją (wyjazdem) pacjentce powinny zostać podane 2 dawki szczepionki42.
Szczepienie przeciw żółtej gorączce
Szczepienie przeciw żółtej gorączce jest wymagane (obowiązkowe) u osób planujących wyjazd do niektórych krajów afrykańskich oraz Boliwii i Gujany Francuskiej, a także zalecane przed podróżą do wielu innych regionów, gdzie istnieje ryzyko zakażenia i zachorowania. Szczepionka przeciw żółtej gorączce zawiera żywe wirusy, ale ciąża nie stanowi bezwzględnego przeciwwskazania do jej podania1. Jeśli nie da się odłożyć wyjazdu ciężarnej do regionu endemicznego występowania żółtej gorączki, dopuszczalne jest podanie tej szczepionki w ciąży. Należy starannie dokonać bilansu ryzyka i korzyści, gdyż mogą wystąpić poważne odczyny poszczepienne, w tym poronienie. Co więcej, odpowiedź na szczepienie w trakcie ciąży może być obniżona, zwłaszcza w III trymestrze43.
Szczepienia przeciwwskazane w ciąży
Ciąża stanowi przeciwwskazanie do podania żywych szczepionek:
- przeciw gruźlicy
- przeciw odrze, śwince i różyczce
- przeciw ospie wietrznej
- przeciw cholerze
- przeciw durowi brzusznemu.
Spośród szczepionek zabitych, które generalnie uznawane są za bezpieczne, nie podaje się w ciąży szczepionek przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV – human papillomavirus) oraz przeciw półpaścowi1,34.
Praktyczne aspekty szczepień kobiet w ciąży
Szczepienia rutynowo zalecane ciężarnym, podobnie jak szczepienia innych pacjentów, odbywają się przede wszystkim w poradniach podstawowej opieki zdrowotnej z gabinetami szczepień. Dwie dowolne szczepionki zabite można podać w trakcie jednej wizyty lub w dowolnym odstępie czasu. Kwalifikacja ciężarnej do szczepienia, którą przeprowadza lekarz rodzinny, nie odbiega od kwalifikacji innych pacjentów. Szczepienie przeciw grypie oraz COVID-19 może zostać także zrealizowane w aptece, która ma podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na takie świadczenie. Warto, aby ginekolog-położnik informował swoje pacjentki o szczepieniach rutynowo zalecanych kobietom w ciąży i rekomendował ich wykonanie. Wspólna rekomendacja lekarza rodzinnego i specjalisty prowadzącego ciążę zwiększa zaufanie kobiet do szczepień. W przypadku ciężarnej z chorobą przewlekłą stanowiącą czynnik ryzyka określonej choroby zakaźnej wskazania do szczepienia ustala lekarz rodzinny lub specjalista, pod którego opieką pozostaje pacjentka, a kwalifikacja i szczepienie odbywają się w placówce podstawowej opieki zdrowotnej. W tym przypadku także istotna jest proszczepienna postawa ginekologa-położnika. Szczepienie poekspozycyjne przeciw tężcowi odbywa się zwykle w chirurgicznej izbie przyjęć lub na szpitalnym oddziale ratunkowym. Kwalifikację do poekspozycyjnej profilaktyki wścieklizny przeprowadza lekarz specjalistycznej poradni chorób zakaźnych (lub szpitala/oddziału zakaźnego). W przypadku szczepień stosowanych w medycynie podróży ciężarna powinna zgłosić się do poradni chorób zakaźnych lub certyfikowanego centrum medycyny podróży, gdzie lekarz posiadający doświadczenie w tym zakresie ustali wskazania do szczepienia oraz dokona analizy korzyści i ryzyka.
Część szczepień wykonywanych u kobiet w ciąży jest bezpłatna: szczepienia przeciw krztuścowi (w ramach podstawowej opieki zdrowotnej), przeciw grypie oraz zakażeniu RSV (na podstawie recepty „C” z refundacją wynoszącą 100%), przeciw COVID-19, a także szczepienia poekspozycyjne przeciw tężcowi i wściekliźnie. Pozostałe szczepienia wykonywane są odpłatnie.
Podsumowanie
Szczepienia pomagają chronić zdrowie matki i dziecka. Wszystkim kobietom w ciąży zaleca się szczepienie przeciw krztuścowi, grypie, COVID-19, zakażeniu RSV. W zależności od historii uodpornienia, stanu zdrowia i ewentualnego narażenia na określone zakażenia wskazane może być także wykonanie innych szczepień. W ciąży można bezpiecznie stosować szczepionki zabite, nie zaleca się jedynie szczepienia przeciw HPV i przeciw półpaścowi. Szczepionki żywe są przeciwwskazane, ale wyjątkowo dopuszcza się podanie szczepionki przeciw żółtej gorączce. Kwalifikacja do szczepień i ich realizacja odbywają się zwykle w poradni podstawowej opieki zdrowotnej, jednak to bardzo ważne, aby nie tylko lekarz rodzinny, lecz także ginekolog-położnik informowali pacjentki o szczepieniach rutynowo zalecanych wszystkim kobietom w ciąży i rekomendowali ich wykonanie. Takie wspólne zalecenia mogą przyczynić się do poprawy wyszczepialności ciężarnych.