Szczepienie przeciw poliomyelitis

Szczepienie przeciw poliomyelitis od kilkudziesięciu lat jest realizowane w ramach szczepień obowiązkowych (zgodnie z kalendarzem szczepień). Większość osób dorosłych, w tym kobiet w ciąży, jest uodporniona. W praktyce szczepienie przypominające zaleca się osobom podróżującym do Afganistanu, Pakistanu i większości krajów Afryki, co może też dotyczyć ciężarnej. Od 2016 roku w Polsce stosowana jest szczepionka inaktywowana (IPV). Można również wykorzystać preparat skojarzony dTpa-IPV. W przypadku braku szczepień w przeszłości cykl szczepienia składa się z 3 dawek w schemacie: 0, 4-8 tygodni, 6-12 miesięcy (w tym opcjonalnie jedna dawka dTpa-IPV). Preparaty IPV i dTpa-IPV są bezpieczne w ciąży¹.

Szczepienie przeciw pneumokokom

Szczepienie przeciw pneumokokom jest zalecane pacjentom z grup ryzyka. Ciąża sama w sobie nie stanowi zwiększonego ryzyka zakażenia Streptococcus pneumoniae. Jeśli ciężarna z powodu choroby przewlekłej (anatomicznej lub czynnościowej asplenii, niedoboru odporności, choroby układu krążenia lub oddechowego, wątroby, nerek, cukrzycy, zakażenia ludzkim wirusem niedoboru odporności [HIV – human immunodeficiency virus], wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego, implantu ślimakowego) lub stosowanego leczenia immunosupresyjnego należy do grupy ryzyka i dotychczas nie była szczepiona przeciw pneumokokom, można rozważyć szczepienie^1,34. Stosuje się 13-walentną szczepionkę skoniugowaną (PCV-13) oraz 23-walentną szczepionkę polisacharydową (PPV-23). Od 2024 roku dostępna jest także 20-walentna szczepionka skoniugowana (PCV-20), ale na razie nie jest rekomendowana dla kobiet w ciąży, ponieważ do badań przedrejestracyjnych nie włączono ciężarnych, a także ze względu na krótki czas, jaki upłynął od rejestracji preparatu, i związany z tym brak danych z badań obserwacyjnych. Szczepionki PCV-13 i PPV-23 są bezpieczne w ciąży, odpowiedź poszczepienna może być jednak gorsza³⁷.

Szczepienie przeciw meningokokom

Ciąża nie zwiększa ryzyka inwazyjnej choroby meningokokowej, ale szczepienie przeciw meningokokom należy rozważyć u nieszczepionych wcześniej kobiet w ciąży w przypadku:

• anatomicznej lub czynnościowej asplenii, niedoboru odporności (zwłaszcza końcowych składowych dopełniacza lub properdyny), leczenia ekulizumabem lub rawulizumabem, zakażenia HIV, przewlekłej choroby wątroby lub nerek
• pracy w laboratorium mikrobiologicznym i możliwego narażenia na kontakt z meningokokami
• planowanego wyjazdu w rejony zwiększonego ryzyka zachorowań (zwłaszcza do Afryki Subsaharyjskiej).

Po stwierdzeniu wskazań do szczepienia zaleca się podanie szczepionki przeciw serogrupie B oraz serogrupom A, C, W i Y. W ramach profilaktyki wskazanej ze względu na wyjazd można się ograniczyć do szczepienia przeciw serogrupom A, C, W, Y^1,2,38.

Uodpornienie przeciw meningokokom serogrupy B wymaga podania 2 dawek szczepionki (MenB) w odstępie 1 lub 6 miesięcy (w zależności od użytego preparatu szczepionkowego). Schemat szczepienia przeciw serogrupom A, C, W, Y składa się z pojedynczej dawki 4-walentnej szczepionki skoniugowanej (MenACWY). Kobiety w ciąży nie brały udziału w badaniach przedrejestracyjnych szczepionek przeciw meningokokom. Nadzór prowadzony po wprowadzeniu szczepionek MenACWY nie ujawnił jednak niekorzystnych zdarzeń, co potwierdza ich wysoki profil bezpieczeństwa. Dane dotyczące bezpieczeństwa preparatów MenB również pochodzą z nadzoru porejestracyjnego – w Stanach Zjednoczonych zgłoszono jeden przypadek poronienia samoistnego (nie ustalono związku przyczynowo-skutkowego)³⁸.

Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A

Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (WZW A) wykorzystywane jest głównie w medycynie podróży, u osób wyjeżdżających do krajów o średniej i wysokiej endemiczności. W Polsce ryzyko zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu A (HAV – hepatitis A virus) jest małe, chociaż okresowo, w tym obecnie (2025-2026), obserwuje się wzrost liczby zachorowań. Zakażenie HAV u kobiety w ciąży może przebiegać z ostrą niewydolnością wątroby, która jest stanem zagrożenia życia i stanowi ryzyko porodu przedwczesnego³⁹.

Szczepienie jest wskazane u ciężarnej przed podróżą do regionów występowania WZW A lub w razie pogorszenia sytuacji epidemiologicznej w Polsce, zwłaszcza jeśli pacjentka ma rozpoznaną przewlekłą chorobę wątroby^1,3. Cykl szczepienia przeciw WZW A składa się z 2 dawek szczepionki w odstępie 6-12 miesięcy (zatem w ciąży wystarczy podać jedną dawkę). Warto pamiętać, że szczepionkę przeciw WZW A można podać w ramach profilaktyki poekspozycyjnej, np. kiedy doszło do kontaktu z osobą chorą na WZW A. Skuteczność szczepionki w zapobieganiu WZW A, zarówno przedekspozycyjnie, jak i poekspozycyjnie, jest bardzo wysoka. Potwierdzono także bezpieczeństwo szczepionki przeciw WZW A. W przypadku wskazań do szczepienia przeciw WZW A i WZW B można podać szczepionkę skojarzoną przeciw tym dwóm chorobom, która jest skuteczna i bezpieczna również u ciężarnych³⁶.

Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) występuje endemicznie w Polsce i wielu innych krajach europejskich. Wirus KZM przenoszony jest przez kleszcze, rzadziej do zakażenia dochodzi drogą pokarmową poprzez spożycie niepasteryzowanego mleka lub jego przetworów. Choroba może mieć ciężki przebieg u ciężarnej, stanowiąc wtedy zagrożenie również dla płodu⁴⁰. Wskazania do szczepienia przeciw KZM zależą od sytuacji epidemiologicznej w regionie zamieszkania, a także trybu życia i podejmowanych aktywności. Po ustaleniu indywidualnych wskazań kobieta w ciąży może być zaszczepiona przeciw KZM. Postępowanie takie jest zalecane w wielu krajach⁴¹, chociaż nie było badań dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa szczepionki przeciw KZM u ciężarnych. Podejmując decyzję o szczepieniu, trzeba pamiętać, że uzyskanie ochrony w aktualnym sezonie żerowania kleszczy wymaga podania 2 dawek szczepionki.

Szczepienie przeciw wściekliźnie

Szczepienie stosuje się w profilaktyce przedekspozycyjnej i poekspozycyjnej³. Szczepienie przedekspozycyjne wskazane jest np. w przypadku podróży do kraju, gdzie istnieje realne ryzyko pogryzienia przez wściekłe zwierzę i występują zachorowania na wściekliznę u ludzi. W praktyce częściej realizowane jest szczepienie po pogryzieniu przez zwierzę – wściekłe, podejrzane o wściekliznę lub nieznane. Obie te sytuacje mogą dotyczyć kobiety w ciąży – wówczas po ustaleniu wskazań należy wykonać szczepienie¹.

Szczepienie przeciw durowi brzusznemu

Szczepienie przeciw durowi brzusznemu jest stosowane w medycynie podróży u osób udających się do Azji Południowo-Wschodniej, Afryki, Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej. U ciężarnej planującej taki wyjazd można wykonać szczepienie, przy czym należy użyć szczepionki inaktywowanej podawanej domięśniowo lub podskórnie. Druga spośród dostępnych szczepionek przeciw durowi brzusznemu, która jest podawana doustnie, zawiera żywe pałeczki Salmonella typhi i jest przeciwwskazana w ciąży¹.

Szczepienie przeciw cholerze

Szczepienie przeciw cholerze jest wskazane w przypadku podróży do krajów endemicznego występowania tej choroby. Dostępne są 2 szczepionki doustne: inaktywowana i żywa. W razie ustalenia wskazań do szczepienia u ciężarnej może zostać podana jedynie szczepionka inaktywowana, żywa jest przeciwwskazana w czasie ciąży^1,34.