Konsultacje – inni specjaliści do internistów

Psychiatra odpowiada na trudne pytania

prof. dr hab. med. Łukasz Święcicki

Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Adres do korespondencji: prof. dr hab. med. Łukasz Święcicki, Instytut Psychiatrii i Neurologii, ul. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa

Na początku niezbędne jest krótkie wyjaśnienie. Pytania, na które znajdą Państwo poniżej odpowiedź, są bardzo trudne, a konieczność udzielenia zwięzłych odpowiedzi jeszcze tę trudność zwiększa. W związku z tym należy je traktować niezwykle ostrożnie. Nie są one, bo absolutnie być nie mogą, ani pełne, ani wyczerpujące, ani nawet jednoznaczne. Raczej sygnalizują kierunki rozwiązań, niż stanowią same rozwiązania.

1. Jak rozpoznać zaburzenia nastroju?

Zaburzenia nastroju to nie tylko depresja, to także mania i zaburzenia mieszane. Rozpoznanie depresji opiera się na stwierdzeniu utrzymującego się przez dłuższy czas obniżenia nastroju, przy czym izolowane obniżenie nastroju nie jest równoznaczne z rozpoznaniem depresji. Prawidłowa diagnoza wymaga równoczesnego stwierdzenia także innych objawów. Najważniejsze z nich to zaburzenia napędu (apatia, spowolnienie, zniechęcenie) i utrata zdolności do czerpania przyjemności z różnych wydarzeń lub aktywności (anhedonia). Objawy te lekarz musi jednak zaobserwować, nie wystarczy, że pacjent o nich opowie. Nastrój w depresji nie musi być obniżony, może być obojętny.

Cechą charakterystyczną manii jest podwyższony nastrój i zwiększony napęd. Podwyższony nastrój nie musi oznaczać euforii, może się także przejawiać jako drażliwość, nerwowość czy kłótliwość. Pełnoobjawowy zespół maniakalny jest zwykle łatwy do rozpoznania, podczas gdy hipomania, czyli mania o niewielkim nasileniu, bardzo często jest postrzegana przez otoczenie, a także przez lekarzy, jako „pełne zdrowie”.

Rozpoznanie stanu mieszanego jest trudne, objawy manii i depresji występują w jednym czasie u tej samej osoby lub oddziela je bardzo krótki okres. Rozpoznanie powinien ustalić psychiatra.

Obecnie nie dysponujemy metodami obiektywnego rozpoznawania zaburzeń nastroju. Opiera się ono wyłącznie na wielokrotnym badaniu i obserwacji. Pomocniczo można stosować kwestionariusze i skale.

2. Kiedy można rozpocząć leczenie zaburzeń nastroju bez konsultacji z psychiatrą?

Zaburzenia maniakalne i mieszane musi leczyć psychiatra. Zaburzenia depresyjne można leczyć bez konsultacji z psychiatrą wówczas, gdy lekarz prowadzący nie ma istotnych wątpliwości co do natury zmian chorobowych. Dotyczy to zwłaszcza zaburzeń, które wystąpiły po raz pierwszy w życiu albo stanowią kolejną fazę choroby po okresie pełnej remisji. W przypadku niepowodzenia pierwszej terapii przeciwdepresyjnej konsultacja psychiatryczna jest niezbędna. Z konsultacji trzeba skorzystać także wówczas, gdy lekarz prowadzący ma jakiekolwiek istotne wątpliwości.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

3. Kiedy można odstawić leki przeciwdepresyjne? Jak to zrobić?

Odstawienie leków przeciwdepresyjnych, zwłaszcza przeprowadzone zbyt szybko, może istotnie zwiększyć ryzyko nawrotu choroby. Ogólnie rzecz biorąc, po pierwszym epizodzie depresji leczenie [...]

4. Jakich istotnych interakcji z lekami stosowanymi z innych wskazań można się spodziewać, podając typowe leki psychiatryczne?

Przede wszystkim trudno mówić o „typowych” lub „nietypowych” lekach psychiatrycznych. Wszystkie leki stosowane w psychiatrii są w jakimś sensie typowe (a w innym można by je [...]

5. Czy uszkodzenie wątroby jest istotnym klinicznie problemem podczas stosowania leków psychiatrycznych?

W dużej mierze zależy to od stopnia uszkodzenia wątroby, która jest narządem o dużej rezerwie czynnościowej. Niemal wszystkie leki stosowane w psychiatrii są metabolizowane [...]

6. Jakie są najczęstsze działania niepożądane leków psychiatrycznych? Jak należy postępować, gdy wystąpią?

Rodzaj działań niepożądanych zależy od grupy leków. Działań takich jest niezwykle dużo, dlatego wymienię tylko te, o których najczęściej mówią sami chorzy. [...]

7. Kto powinien, a kto nie musi być pod stałą opieką psychiatryczną?

Trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi na tak postawione pytanie lub – inaczej mówiąc – trudno podać zasadę, od której nie byłoby zbyt [...]

8. Kiedy pacjenta można umieścić w szpitalu psychiatrycznym bez jego zgody i jak udokumentować taką konieczność?

Przyjęcie pacjenta do szpitala psychiatrycznego bez jego zgody (tak brzmi poprawny termin prawny) reguluje artykuł 23 Ustawy z 1994 roku o ochronie zdrowia [...]

9. U kogo lekarz internista może podejrzewać zaburzenia lękowe?

Wiele osób z zaburzeniami lękowymi skarży się przede wszystkim na występowanie lęku. Jest to bardzo przykry objaw, dlatego pacjenci często mówią o nim [...]

10. Jakie są maski somatyczne chorób psychicznych?

O maskach somatycznych mówi się najczęściej w przypadku depresji i zaburzeń lękowych. Pacjent nie odczuwa dolegliwości psychicznych, a całkowicie przenosi je w sferę somatyczną. W praktyce jednak [...]