Geriatria

Pobudzenie u osoby starszej

dr n. med. Katarzyna Broczek1, lek. Agnieszka Borzym2

1 Klinika Geriatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

2 Oddział Psychogeriatryczny, II Klinika Psychiatryczna Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. med. Katarzyna Broczek, Klinika Geriatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny, ul. W. Oczki 4, 02-007 Warszawa. E-mail: kbroczek@gmail.com

Pobudzenie u osób w starszym wieku jest często błędnie klasyfikowane jako zespół psychoorganiczny. Dokładne badanie pacjenta uzupełnione informacjami uzyskanymi od opiekuna i badaniami dodatkowymi umożliwia postawienie rozpoznania i podjęcie leczenia przyczynowego.

CELE ARTYKUŁU


Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

• rozpoznać objawy pobudzenia u osoby starszej

• wdrożyć podstawową diagnostykę różnicową przyczyn pobudzenia u osoby starszej

• wdrożyć podstawowe leczenie farmakologiczne pobudzenia u osoby starszej

• rozpoznać działania niepożądane leków stosowanych w leczeniu pobudzenia u osoby starszej

• rozpoznać sytuacje wymagające pilnej konsultacji psychiatrycznej w przypadku pobudzenia u osoby starszej


Lecząc pacjentów w starszym wieku, nie da się uniknąć spotkania osoby będącej w stanie pobudzenia, ponieważ ten zespół objawów występuje często w przebiegu chorób otępiennych, majaczenia wywołanego chorobą somatyczną, zaburzeń psychotycznych, lękowych i chorób afektywnych. Główną rolę w ocenie rodzaju pobudzenia odgrywają bezpośrednia obserwacja pacjenta, badanie przedmiotowe oraz informacje uzyskane od opiekunów. Podział pobudzenia na słowne i fizyczne oraz określenie, czy pobudzeniu towarzyszą zachowania agresywne, umożliwiają podjęcie decyzji o potrzebie doraźnego leczenia farmakologicznego i dalszej specjalistycznej diagnostyki oraz postępowaniu niefarmakologicznym.

Przypadek 1

Pan Mieczysław, 85-letni wdowiec, mieszka samotnie, odwiedza go młodsza o 5 lat siostra. Ostatniej nocy sąsiedzi zaalarmowali policję i pogotowie ratunkowe, ponieważ z jego mieszkania dochodziły odgłosy przewracanych przedmiotów i  krzyki. Drzwi do mieszkania były zamknięte, a właściciel nie reagował na pukanie. Gdy udało się wejść do środka, okazało się, że w domu meble są poprzewracane, fotele pocięte, a pan Mieczysław biega z szablą z pokoju do pokoju „goniąc bandytów, którzy go napadli”.

Definicja pobudzenia

Wydawać by się mogło, że określenie „pacjent pobudzony” jest jednoznacznie zrozumiałe. Wbrew pozorom zdefiniowanie pobudzenia nie jest łatwe, gdyż stan ten może obejmować całe spektrum zaburzeń, a jeden pobudzony pacjent może się bardzo różnić od drugiego. Sformułowano następujące definicje pobudzenia:1,2

  • niewłaściwa aktywność ruchowa lub werbalna
  • niewłaściwa aktywność werbalna, wokalna lub ruchowa, którą można uznać za niezwiązaną bezpośrednio z bieżącymi potrzebami
  • bezładna aktywność psychoruchowa wynikająca z niepokoju fizycznego lub napięcia psychicznego, któremu towarzyszy niepokój ruchowy i zwiększona reaktywność na bodźce.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wiek a skłonność do stanów pobudzenia

W fizjologicznie starzejącym się mózgu dochodzi do stosunkowo niewielkiego ubytku masy i zaniku około 10% komórek nerwowych. Zmniejsza się liczba połączeń między komórkami [...]

Objawy pobudzenia

Pobudzenie może towarzyszyć wielu zaburzeniom somatycznym i psychicznym. Może być zespołem objawów o charakterze zwiewnym i małym nasileniu albo wysuwać się na pierwszy plan, [...]

Zespoły chorobowe przebiegające z pobudzeniem

Pobudzenie może towarzyszyć wielu zaburzeniom somatycznym i psychicznym. Może być zespołem objawów o charakterze zwiewnym i małym nasileniu albo wysuwać się na pierwszy plan, [...]

Dolegliwości somatyczne

Pobudzenie może też być wynikiem dolegliwości somatycznych bez towarzyszącego majaczenia, np. niezdiagnozowanego i nieleczonego bólu, świądu skóry, zaparcia, zatrzymania moczu, braku realizacji [...]

Różnicowanie przyczyn pobudzenia

Przed przystąpieniem do badania pacjenta pobudzonego należy zapewnić bezpieczeństwo sobie i pacjentowi oraz podjąć próbę uspokojenia chorego. Badanie pacjenta agresywnego powinno odbywać [...]

Badanie pobudzonego pacjenta

Przed przystąpieniem do badania pacjenta pobudzonego należy zapewnić bezpieczeństwo sobie i pacjentowi oraz podjąć próbę uspokojenia chorego. Badanie pacjenta agresywnego powinno odbywać [...]

Wskazania do pilnej konsultacji psychiatrycznej i hospitalizacji

Po badaniu pacjenta pobudzonego, jeszcze przed podjęciem decyzji o sposobie leczenia, należy rozważyć wskazania do pilnej konsultacji psychiatrycznej i leczenia szpitalnego na oddziale [...]

Postępowanie z pacjentem w stanie pobudzenia

Sposób leczenia pacjenta z pobudzeniem zależy od wstępnego rozpoznania przyczyny pobudzenia, wyników badania podmiotowego i przedmiotowego pacjenta oraz jego sytuacji rodzinno-społecznej, szczególnie możliwości [...]

Przypadek 2

Pewnego dnia, gdy córka odwiedziła pana Wacława, biegał on po mieszkaniu, czegoś szukał, ale nie chciał powiedzieć czego. Wszystko było powyrzucane [...]

Zasady leczenia BPSD

W etiopatogenezie zaburzeń zachowania i zaburzeń psychologicznych w otępieniu należy brać pod uwagę nie tylko konsekwencje globalnego uszkodzenia mózgu, ale również czynniki związane z otoczeniem [...]

Przypadek 3

Pan Tomasz, 83-letni mężczyzna z rozpoznanym przed kilku laty otępieniem typu alzheimerowskiego, obecnie w stadium umiarkowanie ciężkim, leczony przewlekle inhibitorem cholinesteraz, mieszka z opiekującą się [...]

Zapobieganie pobudzeniu

Podobnie jak w przypadku większości zespołów chorobowych pobudzeniu lepiej zapobiegać niż je leczyć. Stan pobudzenia u pacjenta w starszym wieku jest często skutkiem narastających [...]

Błędy w postępowaniu z pacjentami w stanie pobudzenia

Pomyłki w postępowaniu wobec pacjentów w stanie pobudzenia mogą mieć istotne konsekwencje dla ich zdrowia i bezpieczeństwa. Konsultacja w ośrodku pomocy doraźnej, np. w szpitalnej izbie [...]

Przypadek 4

U   85-letniej pani Marianny najbliższa rodzina zaobserwowała występowanie pobudzenia w nocy. Kobieta budziła się zwykle około godziny 2, szła do toalety, [...]

Komentarz do przypadków klinicznych

Pan Mieczysław został przywieziony przez zespół pogotowia ratunkowego do szpitala psychiatrycznego i w trybie pilnym przyjęty. Badanie było bardzo trudne, ponieważ chory nie [...]

Podsumowanie

Pobudzenie u pacjenta w starszym wieku stanowi duże wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i specjalistów. Wieloczynnikowa etiologia pobudzenia i różnorodny przebieg zaburzeń [...]