Farmakoterapia

Cykl „Farmakoterapia” koordynowany przez prof. dr. hab. n. med. Marka Droździka, Kierownika Katedry Farmakologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Suplementacja doustna potasu – wskazania, przeciwwskazania, sytuacje niejednoznaczne

lek. Katarzyna Wyskida1
prof. dr hab. n. med. Jerzy Chudek2

1Zakład Promocji Zdrowia i Leczenia Otyłości Katedry Patofizjologii Wydziału Lekarskiego w Katowicach, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

2Zakład Patofizjologii Katedry Patofizjologii Wydziału Lekarskiego w Katowicach, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Jerzy Chudek, Katedra Patofizjologii Wydziału Lekarskiego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, ul. Medyków 18, 40-752 Katowice. Tel. 32 2526091, e-mail: chj@poczta.fm

Podstawowym wskazaniem dla suplementacji potasu są zaburzenia przebiegające z hipokaliemią, niemniej korzyści z suplementacji tego pierwiastka mogą odnieść także osoby z innych grup.

Zanim zastosuje się leki lub suplementy diety zawierające potas, warto rozważyć uzupełnienie niedoboru tego pierwiastka poprzez odpowiednią dietę.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien:

  • wymienić wskazania do suplementacji doustnej potasu
  • wymienić przeciwwskazania do suplementacji doustnej potasu
  • omówić dowody oparte na faktach dotyczące suplementacji doustnej potasu
  • przedstawić działania niepożądane oraz interakcje przy suplementacji doustnej potasu
  • wyliczyć preparaty stosowane do suplementacji doustnej potasu, ich dawki oraz różnice pomiędzy nimi

Hipokaliemia – podstawowe informacje

Potas jest jednym z najważniejszych pierwiastków w organizmie – około 90% całkowitej jego ilości znajduje się w przestrzeni wewnątrzkomórkowej. Z pozostałych 10% większość jest zlokalizowana w przestrzeni zewnątrzkomórkowej, zewnątrznaczyniowej (w tym w kościach), a jedynie 2% w płynie zewnątrzkomórkowym. Szacunkowa całkowita zawartość potasu w ciele człowieka wynosi około 150 g (3,5 mol). Najwyższe wewnątrzkomórkowe stężenie potasu obserwuje się w tkance mięśniowej, wątrobie i erytrocytach.

Pierwiastek ten odpowiada za utrzymanie równowagi wodnej i kwasowo-zasadowej ustroju oraz uczestniczy w procesie tworzenia potencjału spoczynkowego i czynnościowego komórek nerwowych (w procesie tym kluczową rolę odgrywa pompa sodowo-potasowa).

Wchłanianie potasu następuje w górnej części jelita cienkiego. Głównymi regulatorami gospodarki potasowej są nerki (dziennie są w stanie wydalić nawet 400 mmol jonów potasu), co zapewnia utrzymanie stężenia tego pierwiastka na stałym poziomie. Jedynie około 8% puli tego pierwiastka wydalane jest przez przewód pokarmowy; wartość ta zwiększa się u pacjentów z niewydolnością nerek. Fizjologicznie stężenie potasu w płynie pozakomórkowym mieści się w granicach 3,5-5,5 mmol/l.

Hipokaliemię definiuje się jako osoczowe stężenie potasu <3,5 mmol/l.1 Do najczęstszych jej przyczyn należą: biegunki infekcyjne, nadużywanie leków przeczyszczających oraz stosowanie diuretyków. Po stwierdzeniu hipokaliemii istotną rolę odgrywa ocena stanu klinicznego, znalezienie potencjalnej przyczyny oraz wykluczenie współistnienia hipokaliemii rzekomej (związanej z pobieraniem potasu przez leukocyty po pobraniu próbki krwi) (tab. 1).

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Źródła potasu w diecie

Należy podkreślić, że dotychczas nie określono wielkości optymalnego i minimalnego spożycia potasu u osób zdrowych i chorych. Według zaktualizowanych w styczniu 2013 roku zaleceń Word [...]

Korzyści z suplementacji potasu

W aktualnej literaturze dostępne są wyniki dużej metaanalizy (22 badania z randomizacją i 11 badań kohortowych obejmujących ponad 128 tysięcy osób) wskazującej na korzyści [...]

Wielkość doustnej suplementacji potasu

Podaż potasu wymaga indywidualizacji uwzględniającej masę ciała oraz sprawność nerkowych i pozanerkowych mechanizmów uczestniczących w regulacji stężenia tego pierwiastka. W ocenie bilansu potasowego możemy [...]

Bezpieczeństwo doustnej suplementacji potasu

Podczas doustnej suplementacji potasu szczególnego monitorowania kaliemii wymagają chorzy leczeni diuretykami oszczędzającymi potas (spironolakton, eplerenon) lub antagonistami układu renina-angiotensyna-aldosteron. U tych pacjentów [...]

Podsumowanie

Bezwzględnym wskazaniem dla suplementacji potasu są stany przebiegające z hipokaliemią. Ponadto suplementacja potasu jest zasadna u chorych z nadciśnieniem, zwłaszcza stosujących diuretyki pętlowe, tiazydowe [...]