Mikrobiologia w codziennej praktyce

Legionella pneumophila

dr n. biol. Urszula Łopaciuk

mgr Aleksandra Tukendorf

Zakład Mikrobiologii i Monitorowania Zakażeń Szpitalnych, Instytut Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego, Warszawa

Adres do korespondencji: dr n. biol. Urszula Łopaciuk, Zakład Mikrobiologii i Monitorowania Zakażeń Szpitalnych, Instytut Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego, ul. Alpejska 42, 04-628 Warszawa. Tel. 22 34 34 280

Legionella pneumophila jest bakterią szeroko rozpowszechnioną w otaczającym nas środowisku, wywołującą chorobę legionistów oraz gorączkę Pontiac.


W 1976 r. w Filadelfii w Bellevue Stratford Hotel odbywał się zorganizowany w rocznicę podpisania Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych zjazd kombatantów, członków Legionu Amerykańskiego. Wśród uczestników i pracowników hotelu 221 osób zachorowało na bardzo ciężkie zapalenie płuc, z czego zmarły 34 osoby. Media nadały temu niezwykłemu zakażeniu nazwę „choroby legionistów” (określenie to przetrwało do dziś), a wyizolowaną „nową” bakterię nazwano Legionella pneumophila. Późniejsze badania wykazały, że drobnoustrój nie jest rzadkim, egzotycznym patogenem, lecz bakterią szeroko rozpowszechnioną w otaczającym nas środowisku, a według niektórych badaczy – drugą po Streptococcus pneumoniae przyczyną bakteryjnych zapaleń płuc.1

W badaniach retrospektywnych stwierdzono, że pałeczki Legionella odpowiedzialne były również za epidemię zachorowań z objawami grypopodobnymi, która wystąpiła w 1968 r. w Pontiac w stanie Michigan. W budynku należącym do Wydziału Zdrowia na ostrą chorobę gorączkową trwającą 2 do 5 dni i przebiegającą bez zapalenia płuc zachorowało 95 z pracujących tam 100 osób. Chorobę, w odróżnieniu od związanej z wysoką śmiertelnością choroby legionistów, nazwano gorączką Pontiac.

Wewnętrzne życie ameby

Do rodzaju Legionella należą pałeczki Gram(–) o szczególnych wymaganiach odżywczych i braku wrażliwości na wszystkie antybiotyki β-laktamowe. Do dzisiaj opisano kilkadziesiąt gatunków i odmian serologicznych, jednak za zakażenia u ludzi najczęściej odpowiedzialna jest L. pneumophila – uważa się, że odpowiada nawet za 80-90% przypadków legionelozy. W obrębie gatunku L. pneumophila wyróżniono 16 grup serologicznych, a w zachorowaniach najczęściej (60-90%) obserwuje się szczepy należące do serogrupy I.2

Naturalnym środowiskiem pałeczek Legionella jest woda, bakterie występują zarówno w naturalnych, jak i sztucznych systemach wodnych. Liczba drobnoustrojów w naturalnych zbiornikach nie jest wprawdzie duża, lecz bakterie zasiedliły też sieci wodne ...

Pałeczki Legionella zdolne są również do aktywnego wniknięcia do komórek ameb i pierwotniaków (Acanthamoeba, Hartmanella, Naegleria i inne), gdzie potrafią się namnażać oraz przetrwać niesprzyjające warunki środowiskowe.2,4 Bakterie te wnikają również do makrofagów, monocytów w organizmie ludzkim. Po wniknięciu do pęcherzyków płucnych zostają sfagocytowane przez jednojądrowe komórki żerne, lecz dzięki różnym mechanizmom (hamowaniu fuzji fagosomu z lizosomem) mają zdolność przeżycia i namnażania się wewnątrz, co prowadzi do rozpadu komórek gospodarza i szerzenia się zakażenia.5 Bytowanie wewnątrzkomórkowe pozwala im również na ucieczkę przed reakcją odpornościową organizmu ludzkiego.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Czynniki ryzyka

Na zakażenie pałeczkami Legionella wrażliwa jest cała populacja, jednak najbardziej podatne są osoby z obniżoną odpornością, szczególnie z zaburzeniami odporności typu komórkowego, chorzy [...]

Przebieg i postacie zakażeń

Legioneloza nie jest chorobą zaraźliwą i dotychczas nie opisano przypadku transmisji od człowieka do człowieka. Do zakażenia dochodzi w wyniku inhalacji skażonego pałeczkami [...]

Rodzaje zakażeń pałeczkami Legionella i częstość ich występowania

Zgodnie z raportem European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) w 2013 r. w krajach Unii Europejskiej stwierdzono 5199 przypadków legionelozy, w tym 3784 [...]

Diagnostyka

W diagnostyce zakażeń pałeczkami Legionella zastosowanie znajdują metody hodowli drobnoustroju na podłożach sztucznych, biologii molekularnej oraz metody serologiczne. Wyhodowanie pałeczek Legionella z próbek [...]

Leczenie

Wczesne włączenie skutecznego leczenia w istotny sposób poprawia przeżycie chorych na legionelozowe zapalenie płuc i zmniejsza liczbę możliwych powikłań. W terapii stosowane są fluorochinolony [...]

Regulacje prawne

Zakażenia o etiologii Legionella zgodnie z zapisami Ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach podlegają obowiązkowi zgłaszania od 2002 r. (Dz.U. 2001, Nr 126, poz. 1384), [...]