Temat numeru

Diagnostyka różnicowa przewlekłej duszności

dr n. med. Luiza Jonczak

IV Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa

Adres do korespondencji: dr n. med. Luiza Jonczak, IV Klinika Chorób Płuc, ul. Płocka 26, 01-138 Warszawa. E-mail: ljonczak@poczta.onet.pl

Duszność jest wynikiem interakcji wielu czynników fizjologicznych, psychologicznych, socjalnych i środowiskowych, może również wywoływać wtórne reakcje fizjologiczne i behawioralne.

Uczucie niedostatku powietrza utrzymujące się ponad miesiąc definiowane jest jako przewlekła duszność.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu rozdziału Czytelnik powinien umieć:

  • wymienić choroby powodujące przewlekłą duszność
  • zlecić diagnostykę różnicową duszności
  • rozpoznać sytuację wymagającą skierowania do innych specjalistów
  • podjąć decyzję w sytuacji wymagającej pilnego skierowania chorego do szpitala

Według American Thorac Society (ATS) duszność definiuje się jako subiektywny dyskomfort oddychania, na który składają się jakościowo różne odczucia o zmiennym nasileniu. Doznanie to jest wynikiem interakcji wielu czynników fizjologicznych, psychologicznych, socjalnych i środowiskowych, może również wywoływać wtórne reakcje fizjologiczne i behawioralne.1,2

Powyższa definicja określa szeroko zakres doznań związanych z oddychaniem, ale już na samym początku należy odróżnić duszność jako objaw podmiotowy zgłaszany przez pacjenta od zwiększonej pracy mięśni oddechowych – objawu przedmiotowego, który często towarzyszy duszności. Wzmożona praca mięśni oddechowych najczęściej występuje podczas nasilonego wysiłku fizycznego u osób zdrowych. Podobne odczucie występuje u osób przebywających na znacznej wysokości nad poziomem morza. W obu przypadkach uczucie „braku powietrza” związane z wysiłkiem oddechowym jest nieprzyjemne i ogranicza aktywność życiową. Są to sytuacje fizjologiczne, czasami określane jako duszność fizjologiczna.

W różnicowaniu duszności istotne znaczenie ma czas, w jakim się rozwinęła, i objawy jej towarzyszące. W przypadku nagłej duszności szybka ocena sytuacji, znalezienie przyczyny (np. aspiracja ciała obcego) i odpowiednie działanie w krótkim czasie mogą uratować życie.

Klasyfikacja duszności

W zależności od czasu, w jakim się rozwinęła, duszność może być ostra lub przewlekła. Przewlekła duszność została zdefiniowana jako uczucie niedostatku powietrza utrzymujące się ponad miesiąc.

W związku z nasileniem duszność dzielimy na spoczynkową i wysiłkową. Pomocne w ocenie nasilenia duszności są skale punktowe wykonywane przez lekarzy, np. Medical Research Council (MRC), lub wypełniane przez pacjenta, np. skala Borga3 i kwestionariusze jakości życia.

Ponadto w zależności od pozycji ciała, w której duszność się pojawia, określana jest inną nazwą. Orthopnoë to duszność występująca w pozycji leżącej, ustępująca w pozycji siedzącej lub stojącej. Platypnea oznacza duszność nasilającą się w pozycji ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Postępowanie z pacjentem zgłaszającym duszność

Duszność jest powszechnym problemem dotyczącym połowy pacjentów zgłaszających się na ostry dyżur i ponad 20% pacjentów ambulatoryjnych, szczególnie osób starszych, po 70 [...]

Stopień zaawansowania obturacji w astmie:

łagodny – FEV1 ≥80% wartości należnej umiarkowany – 60 ≥FEV1 <80% wartości należnej ciężki – FEV1 <60% wartości należnej

Stopień zaawansowania obturacji w POChP:

łagodny – FEV1 ≥80% wartości należnej umiarkowany – 50 ≥FEV1 <80% wartości należnej ciężki – 30 ≥FEV1 <50% wartości należnej bardzo [...]

Podsumowanie

W diagnostyce różnicowej duszności należy pamiętać, że etiologia uczucia braku powietrza może być wieloczynnikowa. Obraz kliniczny, wywiad i badania przedmiotowe umożliwiają ustalenie rozpoznania [...]