Onkologia

Patomechanizm i leczenie duszności u chorych na nowotwory

dr hab. n. med. Wojciech Leppert1
dr n. med. Grzegorz Przybylski2
dr n. med. Andrzej Stachowiak3

1 Katedra i Klinika Medycyny Paliatywnej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego, Poznań

2 Oddział Kliniczny Chorób Płuc, Nowotworów i Gruźlicy, Collegium Medicum, Bydgoszcz

3 Pallmed Sp. z o.o. prowadząca Dom Sue Ryder, Bydgoszcz

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Wojciech Leppert, Katedra i Klinika Medycyny Paliatywnej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Osiedle Rusa 25 A, 61-245 Poznań. Tel. i fax 61 873 83 03. E-mail: wojciechleppert@wp.pl

Duszność to jeden z najczęściej występujących i najbardziej dokuczliwych objawów u chorych na nowotwór; powoduje znaczne zmniejszenie aktywności, pogorszenie samopoczucia i jakości życia chorych. Częstość występowania i nasilenie duszności wzrasta z postępem choroby.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • rozpoznać duszność u osoby w zaawansowanej fazie choroby
  • zinterpretować badanie gazometrii u pacjenta z dusznością w zaawansowanym stadium choroby
  • rozpoznać wskazania do terapii duszności w zaawansowanej chorobie i wdrożyć właściwe leczenie
  • rozpoznać przypadki pacjentów z dusznością w zaawansowanej chorobie wymagających pilnej konsultacji innych specjalistów

Wstęp. Fizjologia oddychania

W celu zrozumienia patofizjologii duszności warto przytoczyć podstawowe informacje z zakresu fizjologii oddychania. Za prawidłowe oddychanie odpowiedzialny jest ośrodek oddechowy zlokalizowany w rdzeniu przedłużonym i moście. Otrzymuje on informacje z receptorów wrażliwych na rozciąganie, znajdujących się w drogach oddechowych (chemoreceptory C), układzie mięśniowo-szkieletowym klatki piersiowej i z mechanoreceptorów śródmiąższowych J (miąższu płucnego). Istotną rolę w regulacji procesu oddychania odgrywają chemoreceptory ośrodkowe, które znajdują się w rdzeniu przedłużonym i są wrażliwe na bardzo niewielkie zmiany w pH krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego i w konsekwencji ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla (pCO2). Wzrost pCO2 powoduje pobudzenie wentylacji w celu wydalenia dwutlenku węgla z organizmu. Ponadto w regulacji oddychania biorą udział chemoreceptory obwodowe, zlokalizowane w kłębkach tętnicy szyjnej i aorty, które reagują przede wszystkim na spadek ciśnienia parcjalnego tlenu (pO2). Kłębki aortalne w porównaniu z kłębkami szyjnymi są mniej wrażliwe na spadek pO2 i wzrost pCO2, a bardziej na niedokrwienie i obniżenie ciśnienia tętniczego. Ponadto kłębki aortalne są wrażliwe na objętość tlenu związanego z hemoglobiną, na co nie są wrażliwe kłębki szyjne.1 Spadek pO2 jest bodźcem, który powoduje również pobudzenie wentylacji. W regulacji oddychania biorą udział mięśnie międzyżebrowe i przepona zaopatrywane przez nerwy międzyżebrowe i nerw przeponowy, które podlegają dobrowolnej i mimowolnej kontroli za pośrednictwem ośrodka oddechowego i wyższych centrów oraz świadomości. W mięśniach klatki piersiowej i przepony znajdują się wrzeciona mięśniowe, wrażliwe na zmianę długości i napięcia, które wykazują wpływ na pracę układu mięśniowego. Schemat regulacji procesu oddychania przedstawiono na rycinie 1.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Epidemiologia i przyczyny duszności

Duszność definiuje się jako subiektywne poczucie trudności w oddychaniu, które zmusza chorego do zwiększenia wentylacji lub ograniczenia aktywności fizycznej.2 Duszność można również [...]

Patomechanizm i ocena duszności

Patofizjologia duszności została dotychczas słabo poznana. Istotną rolę odgrywają czynniki chemiczne, pobudzające ośrodek oddechowy i napięcie błony mięśniowej oskrzeli, przepony i mięśni międzyżebrowych. [...]

Leczenie duszności

Nasilona duszność jest objawem, który wpływa negatywnie nie tylko na chorego, ale także na rodzinę i personel opiekujący się chorym, objaw ten [...]

Podsumowanie

Leczenie duszności u chorych na nowotwory pozostaje trudnym problemem terapeutycznym i stanowi wyzwanie dla lekarzy, pielęgniarek i innych osób opiekujących się pacjentami, zwłaszcza w zaawansowanej [...]