Reumatologia

Diagnostyka bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym

dr n. med. Bogna Grygiel-Górniak
dr hab. n. med. Mariusz Puszczewicz, prof. UM

Katedra i Klinika Reumatologii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego, Poznań

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Mariusz Puszczewicz, prof. UM, Katedra i Klinika Reumatologii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu; e-mail: mariuszpuszczewicz@gmail.com

Ból dolnego odcinka kręgosłupa przynajmniej raz w życiu pojawia się prawie u każdego człowieka w dorosłym życiu. Częstość jego występowania wzrasta z wiekiem, a jego obecność w przeszłości zwiększa ryzyko przewlekłości i nawrotu dolegliwości. W zależności od charakteru bólu diagnostyka powinna obejmować różnorodne badania laboratoryjne i obrazowe.

Wprowadzenie

Ból w okolicy lędźwiowo-krzyżowej jest jednym z najczęstszych objawów uszkodzenia układu kostno-stawowego oraz podstawową przyczyną niezdolności do pracy i pogorszenia jakości życia. Około 50-80% populacji ogólnej doświadcza bólu dolnego odcinka kręgosłupa (38-74% mężczyzn, 14-23% kobiet). Częstość jego występowania zależy od wieku, narodowości, rodzaju pracy i wykształcenia.1,2 Nawet 90% populacji dorosłych minimum raz w życiu dozna lub doznało bólu pleców.2,3

Zgodnie z definicją ból w odcinku lędźwiowo-krzyżowym to ból zlokalizowany między ostatnim żebrem a dolnym fałdem pośladkowym, promieniujący (lub nie) do kończyn dolnych. Najczęściej jest nieswoisty.4,5 Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (International Classification of Functioning, Disability and Health) definiuje niespecyficzne bóle pleców jako bóle o nieznanej etiologii, które charakteryzują się brakiem widocznych uszkodzeń tkankowych mogących za nie odpowiadać.6 Jeśli ból trwa >3 miesięcy, jest klasyfikowany jako ból przewlekły (CNLBP – chronic nonspecific low back pain).7 Jego pierwszy incydent pojawia się zwykle między 30 a 60 r.ż. Prawie 1/3 pacjentów przychodni rehabilitacyjnych leczona jest z tego powodu. Co więcej, bóle dolnego odcinka kręgosłupa są jedną z najczęstszych dolegliwości zgłaszanych w gabinecie lekarza rodzinnego i drugą co do częstości przyczyną absencji w pracy (obejmują ok. 2000 roboczogodzin na 1000 osób pracujących rocznie). Co trzeci z tych chorych korzystał z porady lekarskiej w ostatnim roku, a 10% z nich otrzymało świadczenia rehabilitacyjne. W USA bóle odcinka lędźwiowego kręgosłupa są przyczyną 10,1% wizyt u reumatologa.1,2

Społeczne i ekonomiczne aspekty bólu dolnego odcinka kręgosłupa

Ból może doprowadzić do utraty zdrowia, ograniczenia dziennej aktywności oraz niepełnosprawności pacjenta.5 To jeden z głównych powodów absencji w pracy.5,8 Ponadto jest przyczyną dużego obciążenia ekonomicznego społeczeństwa – zarówno bezpośredni...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Etiologia bólu w dolnym odcinku kręgosłupa

Patogeneza bólu dolnego odcinka kręgosłupa nie jest w pełni poznana. Ból ten jest określany jako nieswoisty. W większości przypadków ustępuje samoistnie i ma tendencję [...]

Czynniki ryzyka bólu w dolnym odcinku kręgosłupa

Wyróżnia się wiele czynników ryzyka bólu dolnego odcinka kręgosłupa. Poniżej wymieniono najczęstsze przyczyny dolegliwości bólowych u chorych:

Patogeneza bólu w dolnym odcinku kręgosłupa

Ból dolnego odcinka kręgosłupa towarzyszy uszkodzeniom struktur, które tworzą i otaczają kręgi, stawy i krążki międzykręgowe, mięśnie, ścięgna, więzadła oraz nerwy. Zaledwie u 2% [...]

Rodzaje bólu w dolnym odcinku kręgosłupa

Biorąc pod uwagę charakter bólu, zespoły bólowe dolnego odcinka kręgosłupa możemy podzielić na organiczne (mechaniczne, neurogenne i nowotworowe) i nieorganiczne (psychogenne) – ryc. [...]

Objawy towarzyszące bólom dolnego odcinka kręgosłupa

Bólowi dolnego odcinka kręgosłupa mogą towarzyszyć objawy ze strony innych układów i narządów, umożliwiające ich diagnozowanie oraz skuteczne leczenie. W tabeli 1 wymieniono [...]

Diagnostyka

Podstawowe badanie przedmiotowe może sugerować przyczynę bólu. Powinno ono obejmować ocenę kręgosłupa i stawów krzyżowo-biodrowych (oglądanie, badanie palpacyjne, objaw Schobera, Patricka, Mennella, [...]

Różnicowanie bólów odcinka lędźwiowego kręgosłupa

Podczas diagnostyki różnicowej bólów dolnego odcinka kręgosłupa należy uwzględnić przede wszystkim cechy określające ból, jego charakter, umiejscowienie oraz czynniki prowokujące lub [...]

Podsumowanie

Diagnostyka różnicowa bólu dolnego odcinka kręgosłupa powinna uwzględniać choroby organiczne kręgosłupa oraz zmiany pozakręgosłupowe, zwłaszcza choroby narządów jamy brzusznej i miednicy. Istotna [...]