Profesjonalizm lekarski

Cykl „Profesjonalizm lekarski” koordynowany jest przez dr. n. med. Janusza Janczukowicza, Kierownika Centrum Edukacji Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Trudny pacjent czy trudna relacja terapeutyczna?

mgr Łukasz Adamus

Centrum Edukacji Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Adres do korespondencji: mgr Łukasz Adamus, Centrum Edukacji Medycznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, e-mail: lukasz.adamus@umed.lodz.pl

W kolejnej części cyklu „Profesjonalizm lekarski” przyjrzymy się wyzwaniu dla postaw profesjonalnych, jakie stwarzają trudne relacje terapeutyczne. Prześledzimy przyczyny powstania takich relacji oraz podstawowe techniki komunikacji lekarz – pacjent, które mogą poszerzyć zakres profesjonalnych umiejętności radzenia sobie w tych sytuacjach.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu czytelnik powinien wiedzieć:

  • jakie są czynniki wyzwalające powstanie trudnej relacji terapeutycznej
  • jaka jest dynamika takiej relacji
  • jak sobie radzić z własnymi emocjami podczas podobnych interakcji
  • jak odnieść się wobec trudnych relacji terapeutycznych w aspekcie komunikacji lekarz – pacjent


Szacuje się, że nawet 15-30% pacjentów jest uznawanych przez lekarzy za trudnych.1 Pacjenci ci wywołują w lekarzach negatywne emocje, takie jak złość, frustrację, lub wątpliwości co do własnych kompetencji i sensu wykonywanej pracy.2-4 W coraz większej ilości rozważań na ten temat wskazuje się nie tylko charakterystyki takich pacjentów, ale zwraca również uwagę na transakcyjny model relacji lekarz – pacjent.3-6 Oznacza to, że to, czy pacjent zostanie odebrany jako trudny, zależy również od cech, doświadczeń i przekonań samego lekarza.3,6 Dlatego postulowana jest zmiana paradygmatu z „problemowego pacjenta” na „trudną relację terapeutyczną”, chociażby ze względu na uniknięcie stygmatyzowania określonych grup, w dodatku obwinianych za tworzenie problemów.3,5,7

Czynniki po stronie pacjentów

Wśród zachowań, które sprawiają, że pacjent zostaje uznany za trudnego, można wyróżnić brak szacunku do lekarza, kłamstwa, silne pobudzenie emocjonalne, np. agresję.3 Są to też niechęć nawiązania relacji terapeutycznej przez podważanie zasadności wskazanej terapii czy wykonywanie zaleceń terapeutycznych, diagnostycznych wedle własnego osądu (całkowity brak lub nieprzewidywalne zachowania),8,9 a także nieufność, brak zadowolenia z relacji terapeutycznej i zapewnionej opieki.6,9 Co więcej, może to też być niewrażliwość na próby poprawy przez zespół terapeutyczny tego stanu rzeczy, takie jak dodatkowe konsultacje i wyjaśnianie problemów.9

Wspomina się też o pacjentach, którzy przychodzą do lekarza z własnym pomysłem na terapię i na to, co im dolega i jak należy ich leczyć.5,10 Pacjenci mogą również wyolbrzymiać dolegliwości (lub symulować), aby odnieść określoną korzyść (np. dostęp do leków).4 Nieraz wizyta ma służyć zaspokojeniu potrzeb emocjonalnych, wynikających z różnych przeżyć pacjenta.11 Wspomina się również symptomy o niewyjaśnionej etiologii oraz występowanie wielu symptomów i problemów jednocześnie.3

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Czynniki po stronie lekarzy

Jednocześnie sami lekarze różnią się między sobą tym, jak często uznają pacjentów za trudnych.

Postrzeganie pacjenta jako problemowego

Zjawisko zakwalifikowania pacjenta jako trudnego zbadali w wywiadach z lekarzami zespołu leczenia środowiskowego Koekkoek i in. (2011).19 Jest to kilkuetapowy proces, z wieloma konsekwencjami. Cały [...]

Perspektywa pacjentów

Jednocześnie wielu polskich pacjentów skarży się, że lekarze niewystarczająco tłumaczą im, na czym polega ich choroba, jakie są możliwości terapeutyczne, jakie [...]

Zarządzanie własnymi emocjami podczas trudnych relacji terapeutycznych

Wspomniane wcześniej sytuacje stanowią zagrożenie dla profesjonalnych postaw ze względu na emocje, które wywołują w lekarzu.20 Emocje same w sobie nie są niczym [...]

Sposoby profesjonalnej reakcji

Jeśli zachowanie pacjenta wywołuje w lekarzu pewną negatywną reakcję emocjonalną, warto – zamiast z nią walczyć lub jej ulegać – zastanowić się, czemu [...]

Technika NURS

Można to zrobić dzięki technice NURS służącej lepszej komunikacji z pacjentem.11 Załóżmy, że pacjent domaga się określonej procedury terapeutycznej, diagnostycznej i robi to [...]

Technika BATHE

Stosując technikę BATHE, można zyskać większy wgląd w sytuację pacjenta, jednocześnie angażując go w relację terapeutyczną.11 Pozwoli to włączyć psychospołeczny wymiar choroby do [...]

Typy trudnych pacjentów

W swoim klasycznym już artykule Groves (1978) wyróżnił cztery typy pacjentów, których nazwał „nienawistnymi” (hateful patients).36 Jest to w oczywisty sposób nieprzystające do [...]