Reumatologia

Leczenie i prewencja bólu w okolicy kręgosłupa lędźwiowego

dr n. med. Bogna Grygiel-Górniak
dr hab. n. med. Mariusz Puszczewicz, prof. UM

Katedra i Klinika Reumatologii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. W. Degi w Poznaniu

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Mariusz Puszczewicz, prof. UM, Katedra i Klinika Reumatologii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego, Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. W. Degi, ul. 28 Czerwca 1956 r. 135/147, 61-545 Poznań; e-mail: mariuszpuszczewicz@gmail.com

Leczenie bólu dolnego odcinka kręgosłupa powinno obejmować działania farmakologiczne i niefarmakologiczne. Często niezbędna jest terapia wielospecjalistyczna, uwzględniająca pomoc lekarza rodzinnego, reumatologa, rehabilitanta, ortopedy, neurologa, neurochirurga i psychologa. Powinna być ona ukierunkowana na zmniejszenie bólu.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • wymienić podstawowe rodzaje leczenia niefarmakologicznego
  • zastosować podstawowe zasady leczenia farmakologicznego
  • znać zasady prewencji bólu dolnego odcinka kręgosłupa i jego nawrotu

Wprowadzenie

Leczenie bólu dolnego odcinka kręgosłupa powinno być kompleksowe. Często niezbędna jest terapia wielospecjalistyczna, uwzględniająca udział lekarza rodzinnego, ortopedy, rehabilitanta, reumatologa i neurologa. W większości przypadków pacjentowi zaleca się umiarkowaną i regularną aktywność fizyczną, ważną dla zachowania sprawności. Przy współistniejącej nadwadze lub otyłości konieczna jest redukcja masy ciała. Pacjent powinien stosować prawidłowo zbilansowaną dietę z odpowiednią podażą wapnia i witaminy D.1,2

Leczenie

Leczenie niefarmakologiczne

Ważnym elementem leczenia niefarmakologicznego jest rehabilitacja. Sprzyja ona obniżeniu napięcia mięśniowego, utrzymaniu właściwej ruchomości kręgosłupa i postawy ciała. Wpływa na wypracowanie odpowiedniej kompensacji. Konieczne jest unikanie pozycji i czynności nasilających ból oraz uwzględnianie pozycji zmniejszających napięcie kręgosłupa, np. spanie na boku z poduszką między podkurczonymi nogami. Zalecane są regularne ćwiczenia mięśni pleców i brzucha. Niezbędne są ćwiczenia indywidualne wzmacniające grzbiet, nogi i barki – zaplanowane z rehabilitantem, dość intensywne (w tym również z oporem). W program leczenia warto też włączyć ćwiczenia rekreacyjne (pływanie, jazda na rowerze stacjonarnym) oraz nadzorowane ćwiczenia w ośrodkach rehabilitacyjnych.3

Wykorzystanie metod fizykoterapii sprzyja zmniejszeniu bólu oraz ułatwia wykonywanie ćwiczeń fizycznych, zwłaszcza w zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa (ZZSK). Według zaleceń wydanych przez The National Institute for Health and Care Excellence (NICE) w Wielkiej Brytanii rekomenduje się zorganizowany program ćwiczeń. Jest on dostosowany do danej osoby i powinien zawierać maksymalnie 8 sesji przez okres do 12 tygodni. Można również zaproponować nadzorowany program ćwiczeń w grupie do 10 osób, ewentualnie ćwiczenia indywidualne z trenerem. Programy treningowe mogą zawierać następujące elementy: oddychanie, instrukcja wykonywania ruchu, wzmocnienie mięśni, kontrola postawy ciała oraz rozciąganie.4,5

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Prewencja bólu dolnego odcinka kręgosłupa i jego nawrotu

Ze względu na tendencję do nawrotów bólu w dolnym odcinku kręgosłupa ważne są działania prewencyjne (tab. 2). Konieczna jest również umiejętność rozpoznawania [...]

Rokowanie

Rokowanie zależy od etiologii bólu dolnego odcinka kręgosłupa. Ból niestwoisty ustępuje najczęściej samoistnie przez kilka dni lub tygodni u 80-90% chorych. Poprawę [...]