Geriatria

Przesiewowa ocena afazji

mgr Klaudia Kluj-Kozłowska1,2
mgr Marcin Kozłowski2,3
dr hab. n. zdr. Emilia J. Sitek1,4

1 Oddział Neurologii i Oddział Udarowy, Szpital Specjalistyczny Św. Wojciecha, Copernicus PL Sp. z o.o., Gdańsk

2 Wydział Filologiczny, Uniwersytet Gdański

3 Oddział Rehabilitacji Dorosłych, Szpital Specjalistyczny w Kościerzynie Sp. z o.o., Dzierżążno

4 Zakład Pielęgniarstwa Neurologiczno-Psychiatrycznego, Gdański Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: Klaudia Kluj-Kozłowska, Copernicus Podmiot Leczniczy Sp. z o.o., Szpital Specjalistyczny Św. Wojciecha, Oddział Neurologii, Al. Jana Pawła II 50, 80-462 Gdańsk; e-mail: klaudia.kluj@gmail.com

Przesiewowa diagnostyka afazji obejmuje ocenę mowy spontanicznej, nazywania, rozumienia mowy i powtarzania.

Wprowadzenie

Przeprowadzenie skróconego badania podczas ostrego dyżuru zajmuje ok. 5-10 min. Interpretacja wyników wymaga uwzględnienia wpływu ewentualnie współwystępujących u chorego deficytów poznawczych, zaburzeń wzroku i słuchu. W przypadku wykrycia trudności w badaniu przesiewowym lub wywiadzie (od pacjenta i/lub osoby bliskiej), wskazujących na pogorszenie funkcji językowych, niezbędne jest skierowanie na kompleksowe badanie w kierunku afazji przez neurologopedę i/lub neuropsychologa.

Afatyczne zaburzenia funkcji językowych

Zgodnie z definicją Goodglassa i Kaplan afazja odnosi się do zaburzeń wszystkich lub wybranych zdolności i nawyków związanych z komunikacją ustną i pisemną, wynikających z uszkodzenia obszarów mózgu odpowiadających za te funkcje. Zaburzenia nie mogą wynikać z niedowładu lub zaburzeń koordynacji mięśni, zaburzeń wzroku lub słuchu.1 Osoby z afazją przejawiają trudności z aktualizacją słów, tworzeniem wypowiedzi złożonych oraz rozumieniem komunikatów długich bądź rozbudowanych pod względem gramatycznym. Zaburzenia afatyczne wynikają zazwyczaj z lewopółkulowych uszkodzeń obszarów korowych i/lub podkorowych wokół bruzdy Sylwiusza.2

Najczęstszą przyczyną afazji jest udar z zakresu unaczynienia lewej tętnicy środkowej mózgu. Częstość występowania afazji u osób po udarze mózgu oscyluje pomiędzy 15-33% przypadków. Jej ryzyko rośnie z wiekiem.3 Do innych częstych przyczyn afazji należą: urazy czaszkowo-mózgowe, nowotwory ośrodkowego układu nerwowego, zapalenia mózgu (szczególnie wywołane wirusem opryszczki) oraz choroby neurozwyrodnieniowe (głównie choroba Alzheimera i zwyrodnienie czołowo-skroniowe).4

Istnieje wiele klasyfikacji afazji. W medycynie najczęściej wykorzystuje się bostońską klasyfikację Bensona z 1979 r.1 Polscy logopedzi w praktyce klinicznej często posługują się klasyfikacją Łurii z 1964 r.5, przystosowaną do specyfiki języka polskiego. Ze względów praktycznych na szczególną uwagę zasługuje dychotomiczny podział zaburzeń afatycznych na afazję płynną (fluent aphasia) i niepłynną (non-fluent aphasia). Cechy typowe dla każdego z tych rodzajów można zaobserwować już w mowie spontanicznej. W przypadku afazji niepłynnej pacjent mówi niewyraźnie, ze wzmożonym wysiłkiem, często się zacina. W wypowiedziach dominują rzeczowniki – często nie są to konstrukcje zdaniowe. W afazji płynnej nie obserwuje się zaburzeń artykulacji, melodia mowy jest zachowana, a w wypowiedziach przeważają czasowniki. W przypadku głębokiego nasilenia afazji płynnej obserwuje się niekiedy tzw. żargon afatyczny, gdy w mowie pacjenta trudno wyodrębnić elementy znaczące.6 W afazji płynnej typowe są głębsze zaburzenia rozumienia mowy niż w afazji niepłynnej.7

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Diagnostyka różnicowa

W diagnostyce różnicowej afazji uwzględnia się przede wszystkim dyzartrię oraz zaburzenia dyskursu, tj. nieafatyczne zaburzenia mowy. W dyzartrii obserwuje się wyłącznie trudności na [...]

Procedura oceny zaburzeń językowych w afazji

Przeprowadzenie kompleksowej neurologopedycznej diagnozy funkcji językowych z wykorzystaniem standardowych baterii testowych, takich jak np. Bostoński Test do Diagnozy Afazji (Boston Diagnostic Aphasia [...]

Trudności diagnostyczne

Zazwyczaj stosunkowo łatwo rozpoznać afazję niepłynną. Jej wykrycie nie wymaga żadnych prób diagnostycznych poza rozmową z pacjentem, przeprowadzaną w ramach wywiadu. Znacznie trudniej [...]

Terapia afazji

Stopień nasilenia i typ afazji zależą od etiologii, lokalizacji i wielkości uszkodzenia OUN. U osób z niewielkim deficytem afazja może ustąpić samoistnie.16 Głębsze zaburzenia afatyczne [...]

Podsumowanie

Przesiewową ocenę funkcji językowych w kierunku afazji można przeprowadzić w warunkach izby przyjęć w ciągu 5-10 min. Potwierdzenie lub wykluczenie zaburzeń afatycznych, poza krótką [...]