Najczęstsze błędy

Najczęstsze błędy w rozpoznaniu i leczeniu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy

dr hab. n. med. Marek Waluga1
lek. Rafał Kotulski2
dr hab. n. med. Michał Kukla1

1Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski w Katowicach, Śląski Uniwersytet Medyczny

2Sosnowiecki Szpital Miejski

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Marek Waluga, Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski w Katowicach, Śląski Uniwersytet Medyczny; e-mail: mwaluga@sum.edu.pl, marekwaluga@poczta.onet.pl

Istotny postęp diagnostyki i terapii w ostatnich latach sprawia, że choroba wrzodowa nie powinna stanowić wielkiego wyzwania dla gastroenterologów, internistów czy lekarzy ogólnych. A jednak może ona nadal być źródłem błędów, powikłań i trudności, zarówno na etapie rozpoznawania, jak i leczenia.

Wprowadzenie

Choroba wrzodowa zajmuje wciąż istotne miejsce w gastroenterologii. Najczęstsze błędy z nią związane to nieuwzględnianie czynników, które mogą przyczyniać się do jej powstania lub powikłań, mylna interpretacja nietypowych objawów i niewłaściwa terapia.

Definicja

Wrzód trawienny to ubytek błony śluzowej sięgający przez blaszkę mięśniową błony śluzowej i głębiej, nawet do błony mięśniowej właściwej ściany żołądka czy dwunastnicy. Obserwuje się też martwicę skrzepową i naciek zapalny. Rozmiary wrzodu wahają się od 5 mm do kilku centymetrów.

Wrzód może być przyczyną groźnych dla życia powikłań, jak krwawienie z uszkodzonego naczynia, perforacja czy drążenie do narządów sąsiednich. Wrzody w zależności od etapów gojenia dzieli się na czynne, gojące się i blizny po owrzodzeniu. Powikłania po niszy wrzodowej w dwunastnicy przyjmują często postać pseudouchyłka.1,2

Choroba wrzodowa to cykliczne pojawianie się wrzodów trawiennych w żołądku lub dwunastnicy.3 Częstym błędem jest mylenie jej z obecnością niszy wrzodowej lub owrzodzenia.

W opisie endoskopii możemy spotkać niszę wrzodową lub owrzodzenie na każdym etapie powstawania lub gojenia, a także zmiany powrzodowe (np. pseudouchyłki) czy bliznowate, zbieżne zaciągnięcia fałdów błony śluzowej.

Epidemiologia i patogeneza

Zapadalność na chorobę wrzodową wzrastała gwałtownie na przełomie XIX i XX w., osiągając swój szczyt w latach 50. ubiegłego stulecia. W populacji ogólnej schorzenie rozpoznaje się u 6-10% osób. Choroba wrzodowa z lokalizacją w żołądku zdarza się rzadziej niż w dwunastnicy. W Stanach Zjednoczonych zachorowalność szacuje się na 2% rocznie, a ryzyko zachorowania na 10%. Na chorobę wrzodową żołądka mężczyźni chorują równie często jak kobiety, natomiast na chorobę wrzodową dwunastnicy dwa razy częściej. Ponad 30% pacjentów leczonych z powodu choroby wrzodowej uskarża się na upośledzenie jakości życia, a nawet ograniczenie sprawności. Epidemiologia schorzenia jest zwierciadłem zachowań osobniczych i czynników środowiskowych – infekcji Helicobacter pylori, stosowania leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzaplnych (NLPZ), spożycia stężonego alkoholu i palenia tytoniu. Poprawa stanu higieny spowodowała spadek liczby zakażeń Helicobacter pylori. Tym samym w społeczeństwach rozwiniętych zmniejszyła się zapalność na chorobę wrzodową związaną z tą infekcją. Dodatkowo zwiększenie świadomości zagrożeń wynikających z palenia tytoniu wpłynęło na zmniejszenie częstości wrzodów będących skutkiem nałogu.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

NLPZ i kwas acetylosalicylowy

Regularnie wykonywane endoskopie wykazały, że u 15-30% pacjentów stosujących NLPZ powstają owrzodzenia przewodu pokarmowego. Badania epidemiologiczne wskazują, że ryzyko powikłań i śmierci w grupie [...]

Helicobacter pylori

Odkrycie przez dwóch australijskich naukowców w 1983 r. spiralnej bakterii bytującej w żołądku praktycznie wywróciło całą wcześniejszą wiedzę dotyczącą patogenezy choroby wrzodowej. W środowisku [...]

Powikłania choroby wrzodowej

Najgroźniejsze powikłania choroby wrzodowej to krwawienie z górnego przewodu pokarmowego oraz perforacja.

Krwawienie z owrzodzenia

Krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego to najczęstszy stan nagły w gastroenterologii. Zapadalność wynosi 50-170/100 tys. mieszkańców. Wśród wielu przyczyn krwawienia z górnego odcinka [...]

Farmakologia

Leczenie choroby wrzodowej od zawsze związane było z ograniczeniem działania kwasu solnego na śluzówkę. Najstarszą grupą leków były alkalia oraz alkalia z argininami. [...]

Leczenie chirurgiczne

Leczenie operacyjne przeprowadza się obecnie tylko w wyjątkowych sytuacjach:

Podsumowanie

Choroba wrzodowa to jedna z klasycznych i najstarszych chorób przewodu pokarmowego. W ostatnich latach obserwujemy zmianę jej przyczyn, postaci klinicznej, a także ogólne zmniejszenie jej [...]