Temat numeru

Zespół policystycznych jajników

dr n. med. Michał Kunicki

Klinika Endokrynologii Ginekologicznej, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Klinika Leczenia Niepłodności Invicta, Warszawa

Adres do korespondencji: dr n. med. Michał Kunicki, Klinika Endokrynologii Ginekologicznej, Warszawski Uniwersytet Medyczny, ul. Karowa 2, 00-315 Warszawa; e-mali: mkunicki@op.pl

Zespół policystycznych jajników to choroba związana z nieregularnymi cyklami miesiączkowymi, objawami hiperandrogenizacji i zwiększoną częstością niepłodności. Prowadzi jednak również do zaburzeń metabolicznych.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • podać kryteria rozpoznania zespołu policystycznych jajników
  • zdefiniować patogenezę prowadzącą do jego powstania
  • wymienić choroby, z którymi należy różnicować zespół
  • wymienić powikłania związane z obecnością zespołu
  • przedstawić metody leczenia z uwzględnieniem opieki internistycznej

Wprowadzenie

Zespół policystycznych jajników (PCOS – polycystic ovary syndrome) to najczęstsza endokrynopatia u kobiet w wieku rozrodczym. Dane epidemiologiczne szacują, że częstość jej występowania to 5-10%. Kryteria rozpoznania zespołu ewoluowały, począwszy od 1991 r., kiedy przyjęto kryteria NIH (National Institutes of Health).1

Rozpoznanie

W diagnostyce stosuje się kryteria rotterdamskie z 2003 r. Zgodnie z nimi zespół rozpoznajemy, jeśli spełnione są przynajmniej 2 z 3 następujących kryteriów:

  • oligoowulacja
  • hiperandrogenizm kliniczny i/lub biochemiczny
  • charakterystyczny obraz ultrasonograficzny jajników.


Ponadto należy wykluczyć inne przyczyny endokrynologiczne wywołujące podobne objawy kliniczne. Obowiązuje różnicowanie z otyłością prostą, chorobą/zespołem Cushinga oraz nieklasyczną przyczyną wrodzonego przerostu nadnerczy.2

Kiedy lekarz chorób wewnętrznych może podejrzewać PCOS?

Oligoowulację można podejrzewać, jeśli występują nieregularne cykle miesiączkowe (najczęściej rzadkie krwawienia miesiączkowe; >35 dni do 6 miesięcy) lub nie dochodzi do nich wcale (najczęściej to wtórny brak krwawienia miesiączkowego, czyli sytuacja, gdy u osoby wcześniej miesiączkującej krwawienie nie pojawia się >6 miesięcy).

Hiperandrogenizm kliniczny i/lub biochemiczny oznacza obecność trądziku lub nadmiernego owłosienia. Owłosienie pojawia się w miejscach typowych dla mężczyzn: broda, warga górna, bokobrody, piersi, wewnętrzne powierzchnie ud i pośladki. Obserwuje się również łysienie typu męskiego. Objawom może towarzyszyć podwyższone stężenie androgenów – testosteronu (T), siarczanu dehydroepiandrosteronu (DHEA-S) i androstendionu (A). Często łączy się to z obniżeniem stężenia globuliny wiążącej białka płciowe (SHGB – sex hormone binding globulin), wytwarzanej w wątrobie. Najczulszą metodą oceny hiperandrogenemii jest oznaczenie stężenia wolnego testosteronu (fT). W praktyce klinicznej stosuje się często wskaźnik wolnych androgenów wyliczany z pomiaru testosteronu i SHBG: FAI = T (nmol/l) × 100/SHBG (nmol/l). Prawidłowy wynik to <5. Obecność objawów klinicznych przy prawidłowym stężeniu androgenów jest również znamienna dla rozpoznania. Nadmierne owłosienie ocenia się przy użyciu skali Ferrimana-Gallweya.3

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

cELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

Kiedy lekarz chorób wewnętrznych może podejrzewać PCOS?

Oligoowulację można podejrzewać, jeśli występują nieregularne cykle miesiączkowe (najczęściej rzadkie krwawienia miesiączkowe; >35 dni do 6 miesięcy) lub nie dochodzi do [...]

Patofizjologia

Przyczyny zespołu są złożone. Wskazuje się na czynniki genetyczne i środowiskowe. Finalnie podłoże genetyczne prowadzi do ujawnienia się zaburzeń hormonalnych i metabolicznych. Objawami [...]

Diagnostyka różnicowa

Zespół policystycznych jajników należy różnicować z chorobami, które mogą przebiegać z objawami hiperandrogenizacji. Diagnostyka obejmuje zatem m.in. wykluczenie nieklasycznej postaci przerostu nadnerczy. Podstawowym [...]

Leczenie

Leczenie zespołu policystycznych jajników jest wielodyscyplinarne. Opiekę nad pacjentką powinien sprawować ginekolog, endokrynolog, a także lekarz rodzinny/internista. Dobór terapii zależy od aktualnych [...]

Podsumowanie

PCOS to najczęstsza endokrynopatia u kobiet w wieku rozrodczym. Powoduje objawy dające niejednorodny obraz chorobowy. Charakterystyczne są zaburzenia miesiączkowania, cechy hiperandrogenizacji oraz zmniejszona [...]