Choroby zakaźne

Szczepienie przeciwko HBV przed zabiegami operacyjnymi

dr hab. n. med. Michał Kukla1

dr hab. n. med. Brygida Adamek2

1Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
2Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Medycznych, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Michał Kukla, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne, im. prof. Kornela Gibińskiego, Oddział Gastroenterologii i Hepatologii, ul. Medyków 14, 40-752 Katowice; e-mail: kuklamich@poczta.onet.pl

Pozajelitowa transmisja zakażenia umożliwia wniknięcie HBV do organizmu podczas procedur medycznych. Ponieważ nie wszyscy zakażeni są tego świadomi i nie ujawniają tej informacji w wywiadzie, stale istnieje ryzyko przeniesienia zakażenia na osobę wrażliwą podczas interwencji z przerwaniem ciągłości tkanek. Największe znaczenie i skuteczność ma tutaj niewątpliwie szczepienie profilaktyczne.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • omówić strategię szczepień przed zabiegami chirurgicznymi
  • wymienić wskazania do szczepień przed zabiegami chirurgicznymi
  • przedstawić przeciwwskazania do szczepień przed zabiegami chirurgicznymi
  • wdrożyć odpowiednie postępowanie, gdy pacjent odmawia wykonania szczepień przed zabiegiem chirurgicznym

Wprowadzenie

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV – hepatitis B virus) jest reprezentantem rodziny Hepadnaviridae, który posiada 10 genotypów i >40 podtypów genetycznych o zróżnicowanej dystrybucji geograficznej. Transmisja zakażenia w populacji dokonuje się pozajelitowo – zarówno drogą krwiopochodną (w tym procedury medyczne, dożylne iniekcje środków odurzających, transmisja wertykalna: penetracja HBV z organizmu matki do organizmu rozwijającego się płodu, tatuaże), jak i kontaktów seksualnych.1 Na świecie u ok. 2 mld osób stwierdza się cechy przebytej lub obecnej infekcji HBV o zróżnicowanym obrazie klinicznym. Po wniknięciu wirusa do organizmu (okres wylęgania od 6 tygodni do 6 miesięcy) możliwy jest rozwój ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu B (WZW B). Oprócz cech zapalenia wątroby obecne są serologiczne markery zakażenia: antygen powierzchniowy (HBsAg – hepatitis B surface antigen), przeciwciała przeciw antygenowi rdzeniowemu wirusa (anty-HBc – hepatitis B core antigen) w klasie IgM. Często stwierdza się obecność antygenu e (HBeAghepatitis B e-antigen). Prawidłowa odpowiedź immunologiczna na zakażenie w ok. 90% przypadków prowadzi do eliminacji HBeAg z wytworzeniem przeciwciał anty-HBe, a następnie do eliminacji HBsAg z wytworzeniem przeciwciał anty-HBs o właściwościach protekcyjnych, chroniących przed rozwojem choroby przy ponownym kontakcie z wirusem. U niektórych chorych po przebytym ostrym WZW B nie dochodzi do trwałego ustąpienia procesu zapalnego ani eliminacji antygenu(-ów) HBV z surowicy i rozwija się przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B (PZW B). W przypadku zakażenia niemowląt i dzieci oraz osób z zaburzeniami układu immunologicznego niemal regułą jest rozwój PZW B bez poprzedzającej fazy ostrego zapalenia wątroby. W części przypadków (trudnej do oszacowania) zakażenie przebiega od początku w postaci bezobjawowej klinicznie, ale z utrzymującą się obecnością antygenu(-ów) HBV. W populacji globalnej „nosiciele” HBsAg to ok. 240 mln osób.2,3 Tylko niewielka grupa zakażonych HBV jest świadoma tego faktu. W niektórych krajach Europy Wschodniej wskaźnik nosicielstwa HBsAg przekracza 5%. W Polsce, podobnie jak w większości krajów europejskich, wynosi on <2%.4

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

cELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

Dlaczego profilaktyka przede wszystkim?

Genom HBV stanowi cząsteczka dwuniciowego DNA, której towarzyszy enzym warunkujący jego namnażanie w komórkach wątroby (hepatocytach) – polimeraza HBV-DNA. Po wniknięciu do [...]

Dlaczego szczepić przed zabiegami operacyjnymi?

Pozajelitowa transmisja zakażenia umożliwia wniknięcie HBV do organizmu podczas procedur medycznych. Ponieważ nie wszyscy zakażeni HBV zostali zdiagnozowani, niektórzy są nieświadomi [...]

Kto powinien się szczepić?

Zaszczepione powinny zostać wszystkie osoby, które nie poddały się wcześniej szczepieniu, ani nie przebyły w przeszłości WZW B. Niezaszczepieni pacjenci przygotowywani do [...]

Jak szczepimy przeciwko HBV?

Podstawowy schemat szczepień na całym świecie to: 0, 1, 6, czyli podanie 3 dawek szczepionki teraz, za miesiąc i po 6 miesiącach [...]

Jak ocenić skuteczność przeprowadzonego szczepienia?

Miarą efektywności przeprowadzonego szczepienia jest ocena miana przeciwciał anty-HBs. Miano przeciwciał anty-HBs >10 j.m./ml uważane jest za miano protekcyjne i potwierdza uodpornienie. [...]

Kto nie wymaga szczepienia?

Należy przeprowadzić wnikliwą ocenę u osób, które nie pamiętają, czy w przeszłości zostały poddane takiemu szczepieniu, czy przeprowadzono pełne szczepienie podstawowe oraz które [...]

Podsumowanie

Przewlekłe zakażenie HBV, mimo postępów w terapii, stanowi wciąż nierzadki i wymagający znacznych kompetencji problem zdrowotny. Personel medyczny i pacjenci są nadal zagrożeni zakażeniem [...]