Farmakoterapia

Cykl „Farmakoterapia” koordynowany przez prof. dr. hab. n. med. Marka Droździka, Kierownika Katedry Farmakologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Hepatotoksyczność leków biologicznych stosowanych w terapii nieswoistych chorób zapalnych jelit

lek. Marta Grabiec

dr hab. n. med. Marek Waluga

dr hab. n. med. Michał Kukla

Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Marek Waluga, Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, e-mail: marekwaluga@poczta.onet.pl

Terapia biologiczna niewątpliwie przyczyniła się do zrewolucjonizowania leczenia nieswoistych chorób zapalnych jelit: choroby Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Leczenie za pomocą antagonistów czynnika martwicy nowotworu α nie jest jednak wolne od działań niepożądanych. W niniejszym artykule omówiono potencjalne działanie hepatotoksyczne tych leków, obejmujące przejściową hiperaminotransferazemię, polekowe uszkodzenie wątroby, polekowe autoimmunologiczne zapalenie wątroby, autoimmunologiczne zapalenie wątroby oraz reaktywację zakażeń wirusami hepatotropowymi.

Wprowadzenie

Polekowe uszkodzenie wątroby (DILI – drug-induced liver injury), chociaż w skali globalnej nie jest najczęstszą chorobą tego narządu, nieustannie wzbudza zainteresowanie naukowców i klinicystów. Wynika to z nieprzewidywalności występowania i przebiegu DILI oraz dużych trudności diagnostycznych i terapeutycznych. Należy pamiętać o relatywnie dużej umieralności z powodu DILI w porównaniu z chorobami wątroby wywołanymi przez inne czynniki etiologiczne.

Większość przypadków DILI rozwija się w mechanizmie idiosynkrazji. Ten rodzaj uszkodzenia wątroby jest bardzo nieprzewidywalny, nie zależy od dawki leku i pojawia się u osób predysponowanych w różnym czasie od rozpoczęcia leczenia.

Drugi typ DILI ma związek z toksycznością bezpośrednią i zależy od dawki leku – pojawia się po przekroczeniu dawki toksycznej.

Rozpoznanie DILI nie należy do łatwych. Pomocne są kryteria Roussel Uclaf Causality Assessment Method (RUCAM) uaktualnione w 2016 r.1 RUCAM to narzędzie opracowane przez grono ekspertów, służące do oceny przypadków podejrzanych o DILI oraz o uszkodzenie wątroby wywołane ziołami i/lub suplementami (HILI – herb-induced liver injury). RUCAM zawiera punktową ocenę prawdopodobieństwa wystąpienia DILI/HILI z podziałem na typy uszkodzenia wątroby: wątrobowokomórkowy, cholestatyczny i mieszany.1 Współczynnik R jest obliczany jako iloraz aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT – alanine aminotransferase)/fosfatazy zasadowej. Jeśli R wynosi ≥5, wówczas mamy do czynienia z uszkodzeniem wątrobowokomórkowym, a jeśli R ≤2, to z uszkodzeniem cholestatycznym. R zawierający się w przedziale 2-5 świadczy natomiast o uszkodzeniu mieszanym. W tabeli 1 przedstawiono kryteria świadczące o DILI z wątrobowokomórkowym typem uszkodzenia wątroby. W zależności od liczby punktów ryzyko wystąpienia DILI może być wykluczone, mało prawdopodobne, możliwe, prawdopodobne i bardzo prawdopodobne. Tabela 2 dotyczy uszkodzenia cholestatycznego i mieszanego wątroby, a w tabeli 3 zaprezentowano diagnostykę różnicową DILI.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Czym jest czynnik martwicy nowotworu α?

TNFα jest białkiem produkowanym przez komórki układu immunologicznego, głównie przez leukocyty i makrofagi,2-4 wpływającym na uwalnianie innych cytokin zapalnych. Ma on wpływ [...]

Działanie leków anty-TNFα

Do stosowanych antagonistów TNFα należą: infliksymab, adalimumab, etanercept, certolizumab i golimumab.7-11 Wiele badań potwierdza efektywność infliksymabu,12-13 adalimumabu14-16 oraz certolizumabu17 w leczeniu umiarkowanej i ciężkiej [...]

Działania niepożądane leków anty-TNFα (hepatotoksyczność)

Leki anty-TNFα nie są wolne od działań niepożądanych. Po ich podaniu obserwuje się:

Nowe leki biologiczne

Migracja leukocytów i ich rekrutacja do śluzówki jelita jest niezbędna do rozpoczęcia i podtrzymania procesu zapalnego. Adhezję leukocytów do śródbłonka regulują integryny, receptory [...]

Podsumowanie

Coraz lepsza dostępność leków biologicznych oraz ich wysoka skuteczność sprawiają, że coraz częściej umieszcza się je w pierwszej linii leczenia wielu chorób, [...]