Dostęp Otwarty

Dieta

Dane z badań obserwacyjnych, w których uczestniczyły osoby bez przebytego udaru, sugerują, że spożycie ryb (1-4 porcji/tydzień),33-35 owoców i warzyw (≥3 porcji/tydzień),36 błonnika,37 oliwy z oliwek38 czy ogólnie stosowanie diety śródziemnomorskiej37 może się wiązać ze zmniejszonym ryzykiem udaru.

W kilku dużych randomizowanych badaniach klinicznych oceniano stosowanie optymalnej diety w prewencji udarów. W porównaniu z dietą niskotłuszczową stosowanie diety typu śródziemnomorskiego (tj. pokarmy bogate w ryby, owoce, warzywa, orzechy i oliwę z oliwek) wiązało się z korzystnym wpływem na czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego.39-40

Podsumowanie zaleceń dotyczących diety u chorych po udarze mózgu zebrano w tabeli 6.

Palenie tytoniu i spożywanie alkoholu

Zalecenia dotyczące palenia tytoniu oraz spożywania alkoholu u chorych z udarem mózgu przedstawiono w tabeli 7.7

Przetrwały otwór owalny

Zalecenia postępowania u chorych z udarem mózgu i przetrwałym otworem owalnym przedstawiono w tabeli 8.7

Endarterektomia tętnic szyjnych

U chorych z łagodnym udarem niedokrwiennym, nieupośledzającym codziennego funkcjonowania (wynik w zmodyfikowanej skali Rankina 0-2) oraz zwężeniem tętnicy szyjnej wymagającym zabiegu rewaskularyzacji należy przeprowadzić go w ciągu 48 godzin do 7 dni od udaru. Nie należy odkładać zabiegu na późniejszy termin u chorych, u których nie występują przeciwwskazania do jego przeprowadzenia.4

Small 9118

Tabela 9. Zalecenia postępowania u chorych z udarem mózgu i stanami nadkrzepliwości

Stany nadkrzepliwości (trombofilie)

Zalecenia postępowania u chorych z udarem mózgu i stanami nadkrzepliwości przedstawiono w tabeli 9.7

Podsumowanie

W artykule przedstawiono wytyczne dotyczące wybranych aspektów prewencji wtórnej u pacjentów po udarze niedokrwiennym mózgu lub TIA. Prawidłowo prowadzona wtórna profilaktyka udaru pozwala na istotną redukcję ryzyka wystąpienia kolejnego, często cięższego i powodującego większą niesprawność chorego. Należy podkreślić, że zaprezentowane wytyczne oparte są głównie na ostatniej wersji amerykańskich wytycznych profilaktyki wtórnej udaru mózgu z 2014 r. Ostatnia wersja wytycznych europejskich ukazała się w 2009 r. Ostatnia wersja polskich wytycznych leczenia i profilaktyki udaru mózgu opracowana pod patronatem Polskiego Towarzystwa Neurologicznego pochodzi z 2012 r.5 Po ukazaniu się nowych wersji wytycznych polskich i europejskich ekspertów zachęcam do zapoznania się z nimi, a w szczególności do zwrócenia uwagi na zmiany, jakie zaszły w stosunku do poprzednich wersji.