Geriatria

Zaburzenia chodu i równowagi u osób starszych

lek. Lidia Kiryła

dr hab. n. med. Izabela Domitrz

Klinika Neurologii, II Wydział Lekarski Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji: lek. Lidia Kiryła, Klinika Neurologii, II Wydział Lekarski WUM, ul. Cegłowska 80, 01-809 Warszawa, e-mail: lidiap1@op.pl, tel./faks 22 56 90 239

  • Ocena chodu należy do podstawowych elementów badania neurologicznego i powinna zacząć się już przy wejściu pacjenta do gabinetu lekarskiego
  • Przyczyny zaburzeń chodu u osób starszych są zróżnicowane, często wieloczynnikowe (choroby OUN i obwodowego układu nerwowego, sercowo-naczyniowe, układu kostnego)
  • Niektóre schorzenia wywołujące objawy można leczyć, ale wiele z nich ma charakter postępujący i jedyną metodą terapii jest postępowanie objawowe. Istotną rolę odgrywa zapobieganie upadkom i urazom

Chód jest złożoną funkcją ruchową, której kontrola wymaga współdziałania wielu struktur układu nerwowego: układu proprioceptywnego, przedsionkowego, wzrokowego, rdzenia kręgowego, pnia mózgu, jąder podkorowych, móżdżku i kory mózgowej. Poza układem nerwowym również prawidłowe funkcjonowanie układu mięśniowo-szkieletowego oraz krążeniowo-oddechowego zapewnia poprawny chód. Zaburzenia chodu są częstym objawem chorób układu nerwowego, szczególnie u osób w wieku podeszłym. Częstość ich występowania wzrasta wraz z wiekiem, z około 10% u osób w wieku 60-69 lat do ponad 60% u osób w wieku ponad 80 lat1. Najpoważniejszym skutkiem są upadki i związane z nimi urazy, które mogą przyczynić się do zgonu pacjenta. Szacuje się, że przypadkowe urazy są piątą przyczyną zgonu u osób w wieku podeszłym, po chorobach sercowo-naczyniowych, nowotworowych, udarach mózgowych oraz chorobach układu oddechowego2.

Powszechnie uważa się, że wraz z wiekiem dochodzi do pogorszenia sprawności chodu, co jest nieuchronną konsekwencją starzenia się. Chód pacjenta w wieku podeszłym jest zazwyczaj powolny, ostrożny. Badanie kliniczne często nie ujawnia żadnych specyficznych odchyleń, co dodatkowo potwierdza, że jest to normalną cechą starzenia się. Niemniej do 20% pacjentów w wieku bardzo podeszłym zachowuje prawidłowy chód, stąd nieprawidłowości w tym zakresie nie są nieuniknioną cechą starości. Można podejrzewać, że dysfunkcje chodu i postawy w rzeczywistości są wczesnym objawem określonej patologii, a w szczególności zaburzeń przedsionkowych, dyskretnych zmian w istocie białej mózgu czy zaburzeń widzenia1,2.

Ocena chodu należy do podstawowych elementów badania neurologicznego i zaczyna się już przy wejściu pacjenta do gabinetu lekarskiego. Rodzaje zaburzeń chodu wskazujące na określoną dysfunkcję układu nerwowego przedstawiono w tabeli 1.

Przyczynami zaburzeń chodu i równowagi u osób starszych bardzo często są choroby ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, które mogą doprowadzić do wystąpienia jednego z wymienionych w tabeli 1 wzorców chodu. Należy jednak podkreślić, że do niep...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Udar mózgu

Istotną przyczyną zaburzeń chodu w populacji osób starszych jest udar mózgu. Jest on trzecią pod względem częstości przyczyną zgonów w krajach wysoko rozwiniętych, [...]

Zawroty głowy8,9

Zawroty głowy są częstym problemem zarówno w populacji osób starszych, jak i młodszych. Incydenty nawracających zawrotów głowy różnego pochodzenia występują u 5-10% osób w populacji [...]

Parkinsonizm

Choroba Parkinsona (PD – Parkinson’s disease) oraz inne typy zespołu parkinsonowskiego są istotną przyczyną zaburzeń chodu oraz postawy u osób w wieku podeszłym. [...]

Zaburzenia poznawcze, otępienie

Zaburzenia chodu mogą być związane z nieprawidłowościami w zakresie funkcjonowania poznawczego pacjenta. Bezpieczny i prawidłowy chód wymaga nie tylko sprawnego układu ruchowego, lecz także [...]

Choroby kręgosłupa i rdzenia kręgowego

Spondylopatia jest chorobą kręgu przebiegającą z uciskiem na korzenie nerwów rdzeniowych lub rdzeń, powodującą dolegliwości bólowe. W populacji osób starszych podłożem spondylopatii są [...]

Neuropatie obwodowe

Neuropatie obwodowe stanowią dużą grupę chorób obwodowego układu nerwowego. Wyróżniamy mononeuropatie cechujące się uszkodzeniem pojedynczego nerwu obwodowego (np. neuropatia nerwu pośrodkowego [...]

Podsumowanie

Problem zaburzeń chodu i równowagi u osób w wieku podeszłym jest złożonym zagadnieniem, które wymaga wnikliwej oceny stanu internistycznego i neurologicznego pacjenta. Często sam wywiad [...]