Farmakoterapia

Leczenie bólu przebijającego u chorych na nowotwory

dr n. med. Monika Rucińska

Katedra Onkologii, Wydział Lekarski Collegium Medicum, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Centrum Opieki Paliatywnej im. Jana Pawła II w Olsztynie

Adres do korespondencji: dr n. med. Monika Rucińska
Katedra Onkologii, Wydział Lekarski Collegium Medicum, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski
al. Warszawska 30, 10-082 Olsztyn

  • Charakterystyka bólu przebijającego
  • Terapia bólu przebijającego na podstawie zaleceń European Association for Palliative Care i European Society for Medical Oncology
  • Zasady stosowania leków w zależności od formy ich podania  


Ból przebijający (breakthrough pain) to ostry, przemijający, napadowy ból nakładający się na dotychczas istniejące stałe dolegliwości lub przebijający się podczas skutecznej terapii przeciwbólowej1. W literaturze pojawiają się różne, rzadziej używane nazwy tego bólu:

  • ból przemijający (transient pain)
  • ból krótkotrwały (transitory pain)
  • ból epizodyczny (episodic pain)
  • zaostrzenie bólu (exacerbation of pain)
  • wybuch bólu (pain flare).


Tego rodzaju ból zaczęto opisywać dopiero w czasach, gdy do leczenia bólu nowotworowego wprowadzono preparaty opioidowe o przedłużonym czasie działania podawane według zegara. Po raz pierwszy pojęcie bólu przebijającego wprowadzili Portenoy i Hagen w 1990 r., definiując go jako przemijające nasilenie bólu o natężeniu większym niż umiarkowany u chorych ze stabilnym bólem podstawowym2.

Bóle przebijające występują u 40-80% chorych na nowotwory3 i mogą się pojawiać na każdym etapie choroby nowotworowej, zawsze wtedy gdy pacjent odczuwa ból przewlekły i otrzymuje leczenie przeciwbólowe z zastosowaniem preparatów długo działających. Ból przebijający jest też zjawiskiem częstym u osób z przewlekłymi bólami nienowotworowymi4. Występowanie bólu przebijającego, jego częstotliwość i natężenie nie mają związku z płcią, wiekiem, rodzajem nowotworu ani z natężeniem bólu przewlekłego5,6.

Nie należy mylić bólu przebijającego z:

  • niekontrolowanym bólem podstawowym
  • bólem pojawiającym się bez bólu podstawowego
  • bólem pojawiającym się bez stosowania długo działającego leku przeciwbólowego podawanego według zegara
  • bólem pojawiającym się podczas miareczkowania leku przeciwbólowego.

Bóle przebijające można więc rozpoznawać jedynie w przypadku, gdy u chorego występuje ból przewlekły i gdy jest on dobrze kontrolowany za pomocą podstawowego długo działającego leku przeciwbólowego. Konieczne jest zebranie bardzo dokładnego wywiad...

Od właściwego bólu przebijającego należy odróżnić tzw. ból incydentalny i ból końca dawki.

  • Ból incydentalny (incident pain) to ból przewidywalny, związany z pewnymi okolicznościami (przewidywaną aktywnością chorego czy procedurami higienicznymi, np. ruchem, kaszlem, połykaniem, myciem). Można mu zapobiegać, podając odpowiednio wcześniej (30-45 minut) krótko działający lek przeciwbólowy odpowiadający 10-20% dawki dobowej analgetyku potrzebnego do skutecznego opanowania bólu podstawowego lub innego leku z tego samego szczebla drabiny analgetycznej.
  • Ból końca dawki (end-of-dose failure) to ból powtarzający się regularnie przed porą podania kolejnej dawki długo działającego analgetyku, wynikający ze zbyt małej dawki lub przyspieszonego metabolizmu leku, co wymaga zwiększenia dawki podstawowego leku przeciwbólowego lub częstszego dawkowania.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Leczenie bólu przebijającego

Ból przebijający ze względu na swoją specyfikę wymaga odrębnego postępowania – odpowiedniej diagnostyki i leczenia. Standardy leczenia bólu przebijającego zostały opisane w najnowszych [...]

Zalecenia

Pacjent ma prawo do odpowiedniego, skutecznego leczenia bólu, w tym bólu przebijającego. Jeżeli pacjent otrzymuje lek przeciwbólowy o długim czasie działania, zawsze należy [...]