Dostęp Otwarty

Diabetologia

Hipoglikemia – objawy mniej oczywiste

dr n. med. Irmina Korzeniewska-Dyl

Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii UM w Łodzi

Adres do korespondencji: dr n. med. Irmina Korzeniewska-Dyl
Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, ul. Żeromskiego 113, 90-54 Łódź
e-mail: irmina.korzeniewska-dyl@umed.lodz.pl

Small irmina korzeniewska dyl

dr n. med. Irmina Korzeniewska-Dyl

  • Objawy alarmowe i sposób postępowania w hipoglikemii
  • Opisy przypadków, w których objawy hipoglikemii odbiegają od typowych lub mogą nasuwać podejrzenie innej diagnozy

Brak szybko postawionego rozpoznania hipoglikemii i przeciwdziałania niskiemu stężeniu glukozy we krwi prowadzi do wystąpienia zaburzeń w ośrodkowym układzie nerwowym, a nawet do śmierci. Jednocześnie sprawne wyprowadzenie chorego z hipoglikemii daje rzadko spotykaną w medycynie spektakularną poprawę. Nie zawsze jednak hipoglikemia jest symptomatyczna, a nierzadko jej objawy odbiegają od typowych.

Według definicji o hipoglikemii mówimy wówczas, gdy stężenie glukozy we krwi wynosi poniżej 70 mg/dl, niezależnie od tego, czy chory odczuwa jej objawy, czy też nie. Jest to glikemia alarmowa, przy której powinny wystąpić objawy informujące chorego o konieczności spożycia dodatkowych węglowodanów. Za klinicznie istotną hipoglikemię, a więc taką, która wiąże się z niekorzystnymi następstwami dla zdrowia i życia, uznaje się wartość poniżej 54 mg/dl.

Następstwa klinicznie istotnej hipoglikemii to:

  • zaburzenia świadomości prowokujące upadki, wypadki komunikacyjne
  • ryzyko poważnych zaburzeń rytmu serca
  • ryzyko nagłego zgonu sercowego
  • ryzyko rozwoju demencji.


Do typowych alarmowych objawów hipoglikemii, zależnych od pobudzenia nerwowego układu autonomicznego, należą:

  • uczucie silnego głodu
  • rozdrażnienie
  • wzmożona potliwość
  • bladość powłok
  • rozszerzenie źrenic
  • tachykardia
  • wzrost ciśnienia tętniczego
  • drżenie mięśni.


W sytuacji dalszego pogłębiania się hipoglikemii, zwłaszcza przy stężeniu poniżej 54 mg/dl, do powyższych objawów alarmowych dołączają się objawy neuroglikopenii, będące efektem niedoboru glukozy w ośrodkowym układzie nerwowym:

  • trudności w skupieniu uwagi
  • zaburzenia zachowania – nieuzasadnione wybuchy gniewu, wesołkowatość, ale także zobojętnienie
  • zaburzenia świadomości.


Przy krytycznie niskich stężeniach glukozy dochodzi do:

  • utraty przytomności
  • drgawek
  • niewydolności oddechowej i zgonu.


Wystąpienie hipoglikemii w przypadku rozpoznanej cukrzycy ma zwykle związek przyczynowy ze stosowanym leczeniem. Możliwe jest jednak występowanie hipoglikemii także u osób niestosujących leków hipoglikemizujących, np. w stanie przedcukrzycowym lub predysponowanych do wystąpienia cukrzycy w przyszłości, po spożyciu wysokowęglowodanowego posiłku, prowokującego nadmierny wyrzut insuliny. Sytuacja taka nosi nazwę hipoglikemii reaktywnej.

Najczęstsze przyczyny hipoglikemii to:

  • nadmierna w stosunku do ilości spożytych węglowodanów dawka leków hipoglikemizujących, przede wszystkim insuliny oraz pochodnych sulfonylomocznika
  • wysiłek fizyczny znacznie zwiększający zużycie węglowodanów
  • zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, utrudniające przyswojenie spożytego posiłku – biegunka, wymioty, gastropareza
  • spożywanie alkoholu z lekami hipoglikemizującymi, szczególnie z insuliną
  • szybka redukcja masy ciała i związany z tym wzrost insulinowrażliwości
  • wydłużenie okresu półtrwania leków hipoglikemizujących na skutek upośledzenia czynności wątroby lub nerek.


Klasyfikacja hipoglikemii według International Hypoglycemia Study Group 20171 wygląda następująco:

  1. alertowe stężenie glukozy ≤70 mg/dl – stężenie glukozy wymagające leczenia węglowodanami prostymi
  2.  klinicznie istotna hipoglikemia <54 mg/dl
  3. ciężka hipoglikemia – brak specyficznego progu stężenia glukozy; hipoglikemia związana z ciężkim upośledzeniem zdolności poznawczych, wymagająca pomocy osób trzecich do przerwania epizodu hipoglikemii.


O nawracającej ciężkiej hipoglikemii mówimy wówczas, gdy u chorego wystąpiły dwa i więcej przypadków ciężkiej hipoglikemii w ostatnich 12 miesiącach.

Postępowanie w hipoglikemii

  1. W przypadku pacjenta przytomnego, współpracującego należy podać doustnie 15-20 g glukozy, a następnie posiłek złożony z węglowodanów złożonych, co zapobiega nawrotowi hipoglikemii.

  2. W przypadku zaburzeń świadomości postępowaniem z wyboru jest u chorych z cukrzycą typu 2 podanie 100 ml 20-procentowej glukozy, a następnie podłączenie wlewu z 10-procentowej glukozy. U pacjentów z cukrzycą typu 1 należy podać 1 mg glukagonu domięśniowo lub podskórnie (podanie glukagonu u chorych z zachowanym wydzielaniem endogennej insuliny prowokuje wystąpienie kolejnego epizodu hipoglikemii).

  3. W każdym przypadku wystąpienia ciężkiej hipoglikemii w ciągu następnych godzin należy monitorować glikemię.