Streszczenie

Mutacja w genie STAT3 prowadzi do wystąpienia postaci autosomalnej dominującej - zespołu Hioba (hyper-IgE syndrome, HIES, Job's syndrome), w przebiegu którego obserwuje się wiele nieprawidłowości w zakresie tkanki łącznej, kośćca oraz naczyń. Niedobór DOCK8 charakteryzuje się obecnością wirusowych zakażeń skóry o ciężkim przebiegu (brodawki) oraz predyspozycją do występowania nowotworów w młodym wieku. Opisano tylko jednego chorego z zespołem hiper-IgE związanym z niedoborem Tyk2, charakteryzującym się skłonnością do występowania zakażeń wywołanych przez prątki niegruźlicze. Zidentyfikowanie tych czynników genetycznych umożliwia poznanie patogenezy zespołów oraz poprawę strategii terapeutycznych.

Wprowadzenie


Do 2006 roku zespół hiper-IgE był ostatnim z pierwotnych niedoborów odporności o nieznanej etiologii. Wtedy u japońskiego chłopca ze zwiększonym stężeniem IgE, wypryskiem i skłonnością do zakażeń zidentyfikowano homozygotyczną delecję Tyk2. Następnie, w 2007 roku, odkryto, że za dominujący zespół hiper-IgE odpowiada mutacja dominująca negatywna genu STAT3. W 2009 roku u chorych z autosomalnym recesywnym zespołem hiper-IgE zidentyfikowano homozygotyczną i złożoną heterozygotyczną mutację genu DOCK8. Każda z tych nieprawidłowości genetycznych prowadzi do różnych objawów klinicznych, a ich znajomość może odpowiednio ukierunkować badania immunologiczne i genetyczne, jak również wpływać na leczenie i poradnictwo rodzinne.

Autosomalny dominujący zespół hiper-IgE

Wykazano, że mutacje w genie STAT3 odpowiadają za większość przypadków - jeśli nie wszystkie - autosomalnego dominującego zespołu hiper-IgE (AD-HIES, zespół Hioba). Jest to wielonarządowa choroba przebiegająca z nieprawidłowościami w zakresie układu immunologicznego, kostnego, tkanki łącznej oraz naczyń. Rozpoznanie sugeruje obecność zarówno nieprawidłowości immunologicznych, jak i w zakresie tkanki łącznej/kośćca. Patogeneza większości tych objawów pozostaje słabo poznana.

Pełny tekst artykułu

Artykuł archiwalny w formacie PDF

Otwórz PDF (1000 KB)
Komentarz

Istotny postęp w poznaniu genetycznych zespołu hiper-IgE skłonił w 2010 roku skłonił Freeman i Hollanda do napisania obszernego przeglądu na temat aspektów tego dość rzadko występującego niedoboru immunologicznego.1 Wiedzy w tym zakresie przybywa tak szybko, że już w 2012 roku autorzy tego przeglądu oficjalnie go uaktualnili, publikując wcześniej w innych czasopismach.2,3 Są oni uznanymi ekspertami w tym zakresie.4

Choć zwiększone surowicze stężenia IgE występuje prawie w każdym wrodzonym lub nabytym niedoborze immunologicznym, to opisany w 1966 roku zespół, przypominający biblijny opis kary zesłanej na Hioba, jest dość charakterystyczny.5 Od dawna duże nadzieje na postęp leczniczy wiązano z poznaniem uwarunkowań genetycznych tego zespołu. Autorzy omówili obecnie opisane trzy możliwe jego genetyczne uwarunkowania:

– dominującą mutację autosomalną w zakresie STAT3 (4q21), budzącą najwięcej zainteresowania jako często spotykaną w klasycznym autosomalnym dominującym zespole hiper-IgE (zespole Hioba),

– homozygotyczną delecję w zakresie Tyk2, opisaną dotychczas jedynie u dwóch chorych, z których tylko u jednego występowały charakterystyczne objawy zespołu hiper-IgE (wyprysk, nawracające zapalenia zatok, drożdżyca i duże stężenie IgE w surowicy),

– homozygotyczną i heterozygotyczną mutację w zakresie DOCK8, odpowiedzialną za autosomalny recesywny zespół hiper-IgE.

Omawiając obraz kliniczny wymienionych zaburzeń, autorzy skoncentrowali się szczególnie na mutacji w zakresie STAT3. Tu obraz może być bardzo złożony, choć zwykle jest na tyle charakterystyczny, że rozpoznanie nie powinno budzić wątpliwości. Konsekwencje zaburzeń immunologicznych (oportunistyczne zakażenia skóry, układu oddechowego, często przewlekłe), zaburzeń tkanki łącznej (w uaktualnieniu szczególnie zwrócono uwagę na anomalie naczyń, w tym tętniaki naczyń wieńcowych i mózgu), skłonności do nowotworzenia (chłoniaki), nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych, które obok dużego stężenia IgE w surowicy dotyczyć mogą wielu cytokin pro- i przeciwzapalnych, co stwarza niebezpieczeństwo dla życia. Co ciekawe, mimo tak dużego stężenia IgE w dominującym autosomalnym zespole hiper-IgE, astma zależna od IgE i inne choroby alergiczne występują wyjątkowo rzadko.

Niestety korekcja zaburzeń nie jest możliwa, próby przeszczepiania szpiku nie były udane, jak również mało celowe wydaje się stosowanie podawania immunoglobulin. Pozostaje postępowanie objawowe – profilaktyka zakażeń przede wszystkim bakteryjnych (Staphylococcus ureus) i grzybiczych (Aspergillus). Niekiedy konieczne są chirurgiczne interwencje w powikłaniach pozakaźnych.

Wydaje się, że mimo postępu w poznaniu genetycznych uwarunkowań zespołu hiper-IgE ciągle jesteśmy zbyt dalecy od wyjaśnienia patogenezy, by planować strategie terapeutyczne. Droga do opracowania skutecznej korekcji defektów genetycznych jest ciągle otwarta.

Piśmiennictwo

1. Freeman AF, Holland SM. Clinical manifestations of hyper IgE syndromes. Dis Markers. 2010;29:123-30.

2. Sowerwine KJ, Holland SM, Freeman AF. Hyper-IgE syndrome update. Ann N Y Acad Sci. 2012;1250:25-32.

3. Heimall J, Freeman A, Holland SM. Pathogenesis of hyper IgE syndrome. Clin Rev Allergy Immunol. 2010;38:32-8.

4. Paulson ML, Freeman AF, Holland SM. Hyper IgE syndrome: an update on clinical aspects and the role of signal transducer and activator of transcription 3. Curr Opin Allergy Clin Immunol. 2008; 8:527-33.

5. Davis SD, Schaller J, Wedgwood RJ. Job’s Syndrome. Reccurent, “cold” staphylococcal abscesses. Lancet 1966;1:1013-15.