Streszczenie

Patogeneza choroby oraz odpowiednie leczenie budzą wiele kontrowersji. Odkrycie poliomawirusa związanego z komórkami Merkla przyniosło duży postęp w zrozumieniu etiologii choroby. Uważa się, że nowy międzynarodowy konsensus dotyczący oceny stopnia zaawansowania choroby i nowe międzynarodowe kody diagnostyczne ułatwią prowadzenie przyszłych badań klinicznych oraz poprawią zasady postępowania terapeutycznego. Zgodnie z aktualnymi, pochodzącymi z 2010 r. wytycznymi większość chorych powinna być leczona chirurgicznie w połączeniu z radioterapią.

Rak z komórek Merkla (Merkel cell carcinoma, MCC) jest rzadkim, neuroendokrynnym rakiem skóry występującym przede wszystkim u starszych osób. Jego rozpoznanie wiąże się ze złym rokowaniem ze względu na częste miejscowe nawroty, występowanie przerzutów do węzłów chłonnych oraz przerzutów odległych. Rzadko podejrzewa się raka z komórek Merkla jako początkowe rozpoznanie, co pogarsza rokowanie. Sugeruje się, że w starzejącej się populacji krajów zachodnich występowanie MCC będzie rosnąć i dermatolodzy będą coraz częściej rozpoznawać tę śmiertelną chorobę.
W ciągu kilku ostatnich lat odnotowano znaczny postęp w badaniach nad MCC. Odkrycie poliomawirusa związanego z komórkami Merkla (MCPyV) rzuciło nowe światło na patogenezę choroby, a nowy międzynarodowy konsensus dotyczący oceny stopnia jej zaawansowania w połączeniu z nowymi międzynarodowymi kodami diagnostycznymi mają ułatwić zasady postępowania terapeutycznego. Celem niniejszego opracowania jest zapoznanie dermatologów z tym rzadkim nowotworem oraz podsumowanie ostatnich odkryć dotyczących jego patogenezy i leczenia.

Epidemiologia


W porównaniu z większością innych nowotworów skóry częstość występowania raka z komórek Merkla jest mała. Na podstawie danych z badania Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER) Program stwierdzono, że w 2001 roku w Stanach Zjednoczonych częstość występowania MCC wynosiła 0,44 przypadku na 100 000 osób. Wzrosła ona jednak trzykrotnie od roku 1986, kiedy roczna częstość występowania wynosiła 8%, a więc dużo więcej niż 3% w przypadku czerniaka. Z tego badania wynika, że w 2007 roku rozpoznano około 1500 przypadków MCC. Związana z wiekiem częstość występowania nowotworu jest większa u osób w podeszłym wieku i wynosi 4,28 przypadku na 100 000 osób powyżej 85 r.ż. Wzrost częstości występowania może być związany z lepszą wykrywalnością raka, ale także ze starzeniem się społeczeństwa. Rak z komórek Merkla występuje głównie u osób rasy kaukaskiej (94% przypadków). Stwierdzono również,że częściej dotyczy mężczyzn.

Pełny tekst artykułu

Artykuł archiwalny w formacie PDF

Otwórz PDF (200 KB)
Komentarz

W ostatnich latach wiele doniesień naukowych z zakresu onkologii dermatologicznej poświęcono czerniakowi, rakom podstawnokomórkowym i kolczystokomórkowym oraz pierwotnym chłoniakom skóry. Stosunkowo niewiele prac dotyczy innych nowotworów, a przecież ich rozmaitość jest znacznie większa. Dermatolodzy muszą znać guzy wywodzące się z tkanki łącznej: nowotwory włókniste, tkanki tłuszczowej, mięśni gładkich i poprzecznie prążkowanych, chrząstek i kości, a także wywodzące się z nerwów obwodowych. Do tej ostatniej grupy należy rak z komórek Merkla, określany także jako rak neuroendokrynny czy beleczkowaty. Ze względu na jego dużą agresywność znaczenie rokownicze prawidłowego rozpoznania jest istotne. Nowotwór jest rozrostem złośliwym z wysoce anaplastycznych komórek, które wykazują strukturalne i immunohistochemiczne właściwości różnych komórek wywodzących się z neuroektodermy, w tym z komórek Merkla. Patolodzy woleli nazwę pierwotny rak neuroendokrynny skóry (primary neuroendocrine carcinoma of the skin) ze względu na związek z guzami neuroednokrynnymi innego pochodzenia. Obraz kliniczny jest raczej nieswoisty, a rak najczęściej przybiera formę pojedynczego, twardego i niebolesnego guza o zabarwieniu skóry otaczającej lub czerwonym, który przy pierwszej ocenie dermatologicznej sugerować może raka podstawnokomórkowego bądź kolczystokomórkowego, torbiel, ziarniniak ropotwórczy czy czerniak bezbarwnikowy. Podobieństwo do łagodnych zmian skórnych jest bardzo często przyczyną odroczenia badania histopatologicznego i powodem późnego rozpoznania. Podeszły wiek pacjentów i krótki czas wzrastania zmiany powinny skłaniać do podejrzenia choroby, a przede wszystkim do pobrania wycinków do badania histopatologicznego. Guz opisany został po raz pierwszy przez Tokera i określony jako rak beleczkowy (trabecular carcinoma) ze względu na sposób wzrostu i naciekania. Z czasem poznano właściwości neuroendokrynne nowotworu, podobne do prawidłowych komórek Merkla w skórze. Warto przypomnieć, że komórki Merkla po raz pierwszy opisał w 1875 roku Friedrich Siegmund Merkel, określając je jako komórki dotyku. Komórki Merkla będące swoistymi receptorami czucia dotyku, są wrzecionowatego kształtu, występują najrzadziej spośród wszystkich komórek naskórka, są zlokalizowane w sąsiedztwie zakończeń nerwowych w warstwie podstawnej. Ziarnistości komórek Merkla zawierają substancję P i somatostatynę, co decyduje o ich przynależności do systemu rozproszonych komórek nerwowo-dokrewnych, DNES (diffuse neuroedndocrine system), obejmującego komórki wewnątrzwydzielnicze rozproszone na terenie różnych narządów.

Rak z komórek Merkla występuje głównie u osób w podeszłym wieku, szczególnie u kobiet, predysponowane do choroby są osoby z osłabioną funkcją układu immunologicznego. Lokalizacja predylekcyjna obejmuje okolice ciała eksponowane na promieniowanie ultrafioletowe. W związku z danymi epidemiologicznymi wskazującymi na znaczny wzrost zachorowań na ten rodzaj nieczerniakowego raka skóry cenną pozycją piśmiennictwa wydaje się artykuł poglądowy greckich autorów, podsumowujący dzisiejszy stan wiedzy na temat raka z komórek Merkla. Szczególnie istotne są informacje dotyczące aktualnych podziałów raka, zależnie od stopnia inwazji miejscowej i przerzutów do węzłów chłonnych mających dalsze kluczowe znaczenie rokownicze oraz wskazania dotyczące postępowania terapeutycznego.