Profilaktyczne napromienianie mózgu u chorych na raka płuca

OSTATNIE ODKRYCIA

Zastosowanie PCI zmniejsza ryzyko powstawania przerzutów do mózgu u chorych na SCLC zarówno w przypadku postaci ograniczonej, jak i uogólnionej, a także u chorych na loko-regionalnie zaawansowane NSCLC. Wykazano, że PCI znacząco poprawia przeżycie całkowite chorych na SCLC w postaci ograniczonej i uogólnionej, którzy odpowiedzieli na leczenie pierwszej linii. Chociaż PCI stwarza możliwość wystąpienia późnych działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego, w randomizowanych badaniach nie wykazano znamiennych różnic w odległych następstwach między chorymi zależnie od stosowania lub niestosowania elektywnego napromieniania mózgu. W randomizowanym badaniu klinicznym, cechującym się dużą mocą, nie wykazano zależności dawka-wynik w przypadku PCI u chorych z postacią ograniczoną SCLC.

PODSUMOWANIE

W przypadku chorych na SCLC w postaci ograniczonej, u których uzyskano odpowiedź na leczenie pierwszej linii, celowe jest stosowanie PCI w dawce całkowitej wynoszącej 25 Gy podanej w 10 frakcjach. Również u chorych z postacią uogólnioną SCLC zaleca się PCI po stwierdzeniu odpowiedzi na leczenie pierwszej linii. Trwają badania kliniczne oceniające rolę i znaczenie PCI w chorych na NSCLC.

SŁOWA KLUCZOWE

leczenie skojarzone, niedrobnokomórkowy rak płuca, profilaktyczne napromienianie mózgu, drobnokomórkowy rak płuca

WPROWADZENIE

W przebiegu raka płuca często występują przerzuty w mózgu skutkujące znacznym pogorszeniem jakości życia chorego (quality of life, QoL), skróceniem czasu przeżycia oraz pojawieniem się objawów bezpośrednio zagrażających życiu.
Ryzyko występowania przerzutów do mózgu zależy od stopnia zaawansowania i typu histologicznego nowotworu. W chwili ustalenia rozpoznania przerzuty do mózgu są stwierdzane u około 15% chorych na drobnokomórkowego raka płuca (SCLC), a rutynowe stosowanie nowych metod obrazowania, takich jak rezonans magnetyczny (magnetic resonance, MR) mózgu mogłoby zwiększyć ten odsetek nawet do ponad 20%. Podczas badań pośmiertnych przerzuty do mózgu są wykrywane u 50-65% chorych, co świadczy, że główną lokalizacją nawrotu SCLC jest właśnie mózg. Dane te są zgodne z odsetkami przerzutów do mózgu obserwowanymi w badaniach klinicznych.
Częstość występowania przerzutów do mózgu u chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca (NSCLC) jest mniejsza i wynosi 17-54%. Chorzy na NSCLC również są obciążeni wynoszącym 15-30% ryzykiem pojawienia się pierwszego ogniska nawrotu nowotworu w mózgu, podczas gdy u chorych na SCLC takie ryzyko przekracza 50%. Jak dotąd nie wykazano, by adiuwantowa lub neoadiuwantowa chemioterapia redukowały częstość powstawania przerzutów w mózgu. Sugerowano nawet, że zastosowanie chemioterapii neoadiuwantowej może zwiększyć ryzyko ich występowania, prawdopodobnie z powodu odroczenia leczenia miejscowego. Chorzy na raka w wyższym stopniu zaawansowania i z zajęciem węzłów chłonnych są obciążeni większym ryzykiem powstania przerzutów w mózgu. Wydaje się też, że przerzuty są częstsze wśród chorych na nowotwór inny niż rak płaskonabłonkowy (rak gruczołowy lub rak wielkokomórkowy), chorych w młodszym wieku (<60 lat) i chorych otrzymujących chemioterapię przed operacją.
Występowanie przerzutów do mózgu wpływa na jakość życia i czas przeżycia chorych. Nawet jeśli większość z nich odnosi pewną korzyść z paliatywnego napromieniania całego mózgu, prawie połowa umiera z powodu progresji w obrębie mózgu, a mediana czasu przeżycia wynosi zaledwie 3-6 miesięcy. Ponieważ przerzuty do mózgu są częstym zjawiskiem w przebiegu raka płuca, pogarszającym rokowanie niezależnie od zastosowanej metody leczenia, w latach 70. ubiegłego wieku rozpoczęto badania dotyczące przydatności profilaktycznego napromieniania mózgu (PCI) stosowanego w celu zmniejszenia odsetka nawrotów nowotworu w mózgu i wydłużenia czasu przeżycia chorych. Niniejszy artykuł dotyczy leczenia chorych zarównona SCLC, jak i na NSCLC, przy czym większą uwagę skupiono jednak na SCLC, ponieważ dotychczas zgromadzono więcej dowodów dotyczących tego nowotworu. Omówiono też działania niepożądane zależne od PCI. Jeśli tylko było to możliwe, opierano się na wynikach badań randomizowanych, ponieważ celem tego przeglądu jest podsumowanie wiarygodnych danych przemawiających za i przeciw stosowaniu PCI.