Dostęp Otwarty

Od gastrologa dla dermatologów

Zmiany skórne w chorobach układu pokarmowego

Dr n. med. Irena Walecka1
Lek. med. Marta Wieczorek1
Prof. dr hab. med. Grażyna Rydzewska2

1Klinika Dermatologii CSK MSW, Warszawa
2Klinika Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii z Pododdziałem Leczenia Nieswoistych Zapaleń Jelit, CSK MSW, Warszawa, Instytut Pielęgniarstwa i Położnictwa UJK, Kielce

Adres do korespondencji: Prof. dr hab. med. Grażyna Rydzewska, Klinika Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii z Pododdziałem Leczenia Nieswoistych Zapaleń Jelit CSK MSW, ul. Wołoska 137, 02-507 Warszawa, e-mail: grazyna.rydzewska@cskmswia.pl

Small irenawalecka opt

Dr n. med. Irena Walecka

Small martawieczorek opt

Lek. med. Marta Wieczorek

Small grazyna rydzewska opt

Prof. dr hab. med. Grażyna Rydzewska

Zmiany skórne mogą występować w wielu schorzeniach układu pokarmowego, być związane z aktywnością choroby lub też mogą być objawem o wspólnej etiopatogenezie, niezależnym od przebiegu patologii podstawowej. Częstość współistnienia zmian skórnych z patologią przewodu pokarmowego sięga aż 35 proc. W wielu przypadkach różnorodne objawy skórne wyprzedzają, nawet o wiele miesięcy, objawy ze strony przewodu pokarmowego. Znajomość tych zmian, które mogą towarzyszyć schorzeniom układu pokarmowego, jest tak samo przydatna dla lekarzy dermatologów, jak i dla gastroenterologów, a tylko ścisła współpraca pomiędzy specjalistami obu tych dziedzin może przynieść korzyści diagnostyczne oraz sukces terapeutyczny.[1-4]

Nieswoiste zapalne choroby jelit

Wśród chorób układu pokarmowego, którym najczęściej towarzyszą zmiany skórne, wymienić należy przede wszystkim nieswoiste zapalne choroby jelit, czyli chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Tej grupie chorób jelit towarzyszy wiele różnorodnych patologii skórnych, które występują z różnym nasileniem, w różnych okresach trwania choroby podstawowej.[5-7]

Najczęstsze z tych objawów to:

  • rumień guzowaty,
  • piodermia zgorzelinowa.


Do rzadszych zaliczamy:

  • zespół Sweeta,
  • nabyte pęcherzowe oddzielanie się naskórka.


Chorobą współistniejącą z nieswoistymi zapalenia jelit, o podobnym autoimmunologicznym podłożu, jest także łuszczyca, która występuje znacznie częściej w populacji pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit (10 proc.) w porównaniu z populacją kontrolną (ok. 2,9 proc.).

Rumień guzowaty (erythema nodosum)

Ma nieznaną patogenezę, występuje częściej u kobiet (6:1) i pojawia się u 15 proc. pacjentów z chorobami zapalnymi jelit. Zmiany skórne często poprzedzają rozpoznanie choroby jelit, nie muszą występować równolegle z zaostrzeniem choroby podstawowej. Choroba ta pojawia się nagle pod postacią zapalenia tkanki podskórnej, z charakterystycznymi bolesnymi guzami i guzkami, z reguły na przedniej powierzchni podudzi, po stronie prostowników, aczkolwiek może występować także w innych miejscach. Początkowo zmiany są żywoczerwone, następnie zmieniają kolor na brunatny, a ustępując, przybierają barwę żółtozieloną, nigdy nie ulegają owrzodzeniu i zawsze goją się bez zostawienia blizn. W niektórych przypadkach mogą współistnieć objawy towarzyszące, takie jak podwyższona temperatura ciała oraz bóle stawowe. Objawy zazwyczaj utrzymują się od trzech do sześciu tygodni.[5-9]. W leczeniu na ogół skuteczne są glikokortykosteroidy o działaniu systemowym.

Piodermia zgorzelinowa (pyoderma gangrenosum)

Small 4705

Ryc. 1-2. Piodermia zgorzelinowa.

  • Small untitled4 opt
  • Small untitled3 opt

Ryc. 3-4. Zmiany o typie piodermii zgorzelinowej w trakcie skutecznego leczenia infliksymabem u 28-letniego pacjenta. Całkowite wygojenie zmian po trzeciej dawce indukcyjnej.

To rzadka choroba o nieznanej etiopatogenezie, występująca z częstością 1/100 000 rocznie w krajach Europy Zachodniej, częściej u kobiet. Dotyczy ona 5 proc. chorych z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego oraz 2 proc. pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna. Zmiany najczęściej lokalizują się na kończynach dolnych, aczkolwiek mogą być umiejscowione właściwie w każdej okolicy ciała (ryc. 1-2). W mniej więcej 50 proc. korelują one z aktywnością choroby podstawowej i odpowiadają na to samo leczenie. Pierwotna zmiana ma charakter zapalnego, czerwonego guzka lub krosty, która szybko ulega owrzodzeniu, szerzy się obwodowo, tworząc powierzchowne owrzodzenie o obrzękniętym martwiczym dnie i wyniosłych ciemnoczerwonych brzegach. Zmiany mogą się łączyć w większe ogniska, utrzymują się wiele miesięcy (czasami lat) i goją się z pozostawieniem blizn.[5-9] W leczeniu piodermii zgorzelinowej stosować można glikokortykosteroidy, leczenie immunosupresyjne, dapson, cyklosporynę oraz takrolimus. Istnieją doniesienia na temat skuteczności leczenia biologicznego. Zarówno w Klinice Gastroenterologii, jak i Dermatologii CSK MSW leczono pacjentów z piodermią zgorzelinową skutecznie za pomocą infliksymabu (ryc. 3-4). Pamiętać należy, że objawy pozajelitowe, w tym skórne, oporne na leczenie klasyczne stanowią niezależne wskazanie do terapii biologicznej.

Zespół Sweeta (ryc. 5-6)

  • Small untitled5 opt
  • Small untitled6 opt

Ryc. 5-6. Zespół Sweeta.