Dostęp Otwarty

Stosowanie preparatów wielowitaminowych

W krajach rozwijających się, w których ryzyko niedożywienia jest znaczne, przeprowadzono wiele badań klinicznych w celu oceny wyników suplementacji mikroskładników odżywczych w okresie prenatalnym. W dwóch niedawnych przeglądach systematycznych i metaanalizach wykazano zmniejszone ryzyko urodzenia dziecka o małej masie w stosunku do wieku ciążowego48 lub małej masie urodzeniowej49 przez kobiety otrzymujące suplementy zawierające wiele mikroskładników odżywczych, w porównaniu ze stosującymi standardową suplementację żelaza i kwasu foliowego. Nie zaobserwowano natomiast zgodnego zmniejszenia częstości poronień, porodów przedwczesnych ani martwych urodzeń, a stosowanie witamin powiązano ze zwiększoną częstością występowania ciąż wielopłodowych.50

Większość piśmiennictwa dotyczącego stosowania preparatów wielowitaminowych w krajach rozwiniętych stanowią badania obserwacyjne, z których w wielu stwierdzano poprawę wyników. Stosowanie preparatów wielowitaminowych powiązano ze zmniejszeniem ryzyka urodzenia dziecka o małej masie w stosunku do wieku ciążowego,51 szczególnie wśród kobiet bez nadwagi,52 rasy czarnej53 oraz zamieszkujących ubogie obszary miejskie.54 Piśmiennictwo dotyczące porodów przedwczesnych jest sprzeczne, ponieważ w niektórych badaniach stwierdzono zmniejszenie ryzyka ,52,54,55 w niektórych brak wpływu,53 a w jednym badaniu wykazano zwiększone ryzyko porodu przedwczesnego w związku ze stosowaniem preparatów wielowitaminowych.56 Zaobserwowano również zmniejszenie ryzyka odklejenia łożyska ,57 a także mniejsze ryzyko stanu przedrzucawkowego.58

Te badania obserwacyjne mają nieodłączne ograniczenia wynikające z różnych przyczyn. Po pierwsze, wiele z nich było retrospektywnych i opierało się na kwestionariuszach wypełnianych po zakończeniu ciąży, było zatem podatnych na błąd przypominania. Po drugie, w niemal wszystkich badaniach stosowanie preparatów wielowitaminowych wykazywało istotny związek z wieloma czynnikami, o których wiadomo, że również wiążą się z lepszym rozwojem ciąży: lepszym statusem społeczno-ekonomicznym, niepaleniem tytoniu, lepszym wykształceniem, byciem w związku małżeńskim oraz pochodzeniem nie z grup mniejszości etnicznych. I chociaż w tych badaniach obserwacyjnych próbowano uwzględnić wpływ wspomnianych czynników, pozostały wpływ czynników zakłócających jest istotnym problemem i nie można wnioskować o przyczynowo-skutkowym charakterze obserwowanych związków. Być może po prostu zdrowsze kobiety przyjmują witaminy, a jednocześnie u zdrowszych kobiet ciąża rozwija są lepiej.

Podsumowanie

Witaminy i suplementy składników mineralnych nie mogą zastąpić zdrowego sposobu odżywiania się, nie ma też wystarczających dowodów wysokiej jakości, aby zalecać przyjmowanie suplementów wielowitaminowych przez wszystkie kobiety w Stanach Zjednoczonych. Różnice między poszczególnymi preparatami witaminowymi przeznaczonymi do stosowania u ciężarnych są niewielkie i nie można zalecać określonych preparatów, a innych nie. Kobiety w ciąży powinny utrzymywać spożycie omawianych substancji na poziomie niższym od górnych granic suplementacji określonych w wytycznych IOM (tab. 1).1 Jedyną witaminą, dla której uzyskano definitywne dowody wskazujące na celowość profilaktycznej suplementacji w okresie okołokoncepcyjnym, jest kwas foliowy.

Suplementy wielowitaminowe zaleca się kobietom w ciąży, które nie są w stanie osiągnąć zalecanego dobowego spożycia tych składników odżywczych w spożywanych produktach. Byłoby najlepiej, identyfikować takie kobiety jeszcze przed zapłodnieniem i już wtedy przepisywać im suplementy. Do grup ryzyka należą nastolatki, kobiety w ciąży wielopłodowej, z nadużywaniem używek (w tym tytoniu) w wywiadzie, pacjentki z zaburzeniami odżywiania, przyjmujące pewne leki, które mogą zaburzać wchłanianie, a także kobiety stosujące ścisłą dietę wegetariańską lub wegańską.59

Contemporary OB/YN, Vo. 57, No. 11, November 2012, p. 26. Prenatal vitamins. Help or Hype?