Suplementacja wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi ω-3 w prewencji chorób układu krążenia

dr hab. Dariusz Włodarek

Katedra Dietetyki, Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w Warszawie

Adres do korespondencji: dr hab. Dariusz Włodarek, Katedra Dietetyki, Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w Warszawie, e-mail: dariusz_wlodarek@sggw.pl

Liczni badacze opisują pozytywny wpływ wielonienasyconych kwasów tłuszczowych ω-3 na funkcjonowanie organizmu i utrzymanie zdrowia: zapewniają one m.in. prawidłowy przebieg ciąży i rozwój dziecka, zmniejszają stan zapalny, korzystnie oddziałują na przebieg reumatoidalnego zapalenia stawów, astmy, obniżają ryzyko wystąpienia chorób neurodegeneracyjnych, cukrzycy i innych. Jednak jednym z najszerzej omawianych działań tych kwasów jest ich znaczenie w prewencji pierwotnej i wtórnej chorób układu krążenia. Tej kwestii dotyczy również niniejsza praca.

Wprowadzenie

Tłuszcz jest ważnym makroskładnikiem diety, jednak jego wpływ na zdrowie zależy od ogólnej zawartości tłuszczu w racji pokarmowej oraz od proporcji kwasów tłuszczowych. Duża ilość w diecie nasyconych kwasów tłuszczowych oraz izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych jest czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, natomiast jednonienasycone kwasy tłuszczowe oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA – polyunsaturated fatty acids), zwłaszcza z grupy ω-3, zmniejszają to ryzyko. Do PUFA ω-3 zaliczane są kwasy: α-linolenowy (ALA – α-linolenic acid), eikozapentaenowy (EPA – eicosapentaenoic acid) i dokozaheksaenowy (DHA – docosahexaenoic acid). ALA występuje w chloroplastach zielonych warzyw liściastych oraz nasionach lnu, rzepaku i w orzechach włoskich. EPA i DHA znajdują się w rybach, fitoplanktonie morskim i algach, dlatego też w diecie głównym źródłem tych kwasów są tłuszcze pochodzące z ryb i zwierząt morskich, których pokarmem jest plankton lub ryby.

W organizmie człowieka dochodzi do syntezy DHA i EPA z ALA, jednak proces ten jest upośledzony m.in. u wcześniaków i zdrowych dzieci urodzonych o czasie z powodu niskiej wydolności endogennych elongaz i desaturaz. U osób dorosłych proces ten również może być niewystarczająco wydajny, aby uzyskać stężenie DHA i EPA odpowiednie dla utrzymania dobrego stanu zdrowia. Pogorszenie tego typu przemian obserwuje się u osób w podeszłym wieku, z nadciśnieniem tętniczym lub cukrzycą. Dlatego też dostarczanie EPA i DHA wraz z produktami w nie obfitującymi (ryby i owoce morza) jest istotne dla zapewnienia właściwej ich ilości w organizmie.

Zawartość EPA i DHA w tłuszczu rybim różni się zależnie od gatunku ryb. Jest ona uwarunkowana także stanem fizjologicznym ryb, miejscem połowu i porą roku. Przykładowo ryby z mórz północnych zawierają więcej EPA, z mórz południowych – więcej DHA, natomiast ryby hodowlane mają mniejszą zawartość PUFA ω-3 niż ryby żyjące dziko.1 Ponadto zawartość PUFA ω-3 w poszczególnych gatunkach ryb może się znacząco wahać, np. w łososiu 1,0-1,4 g/100 g, w tuńczyku 0,5-1,6 g/100 g, w dorszu 0,2-0,3 g/100 g, w makreli 1,8-5,1 g/100 g, w śledziu 1,2-3,1 g/100 g.2

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

PUFA ω-3 w prewencji pierwotnej i wtórnej chorób układu krążenia

Poniżej przedstawiono wyniki badań prospektywnych, w których oceniano znaczenie suplementacji PUFA ω-3 w pierwotnej i wtórnej prewencji chorób układu krążenia.

Podsumowanie

Ogólnie w diecie „zachodniej” stwierdza się niedobór PUFA ω-3. Wyniki uzyskane w badaniu NHANES 2003-2008 w populacji amerykańskiej wskazują, że znaczna [...]