Bóle głowy w ciąży

dorosłych doznaje bólu głowy co najmniej raz w roku. Częściej objaw zgłaszają kobiety, zwłaszcza młode, w wieku reprodukcyjnym. W większości przypadków przyczyny bólu głowy są niegroźne, rzadko są objawem poważnej choroby, nie znaczy to jednak, że dolegliwość tę można lekceważyć. Każdą chorą cierpiącą na ból głowy należy starannie zbadać, a dalsze postępowanie i ewentualne leczenie prowadzić zgodnie z postawionym rozpoznaniem. Podobnie jest w ciąży. Większość bólów głowy, z jakimi zgłaszają się pacjentki, ma łagodny charakter, ale trzeba zawsze pamiętać o  zagrażających życiu schorzeniach, takich jak udar czy rzucawka.

Klasyfikacja bólów głowy

Międzynarodowe Towarzystwo Bólów Głowy (IHS – International Headache Society) wyróżnia trzy grupy bólów głowy: pierwotne bóle głowy (zwane również samoistnymi lub idiopatycznymi), wtórne, czyli objawowe, oraz nerwobóle (tab. 1). ¹

Tabela 1. Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, druga edycja (International Classification of Headache Disorders, ICHD-II)

I. Pierwotne bóle głowy

1. Migrena – z aurą i bez aury

2. Ból głowy typu napięciowego

3. Klasterowy ból głowy i inne bóle głowy trójdzielno-autonomiczne

4. Inne pierwotne bóle głowy, np. pierwotny kłujący ból głowy, pierwotny kaszlowy ból głowy, pierwotny wysiłkowy ból głowy, pierwotny ból głowy związany z aktywnością seksualną, pierwotny piorunujący ból głowy, śródsenny ból głowy

II. Wtórne bóle głowy

1. Bóle głowy przypisywane urazowi głowy lub szyi

2. Bóle głowy przypisywane chorobom naczyniowym mózgu lub szyi, np. krwotok podpajęczynówkowy, krwotok mózgowy, udar niedokrwienny, przemijające niedokrwienie mózgu (TIA), rozwarstwienie tętnic dogłowowych, zapalenie olbrzymiokomórkowe tętnic, mózgowa zakrzepica żylna

3. Bóle głowy przypisywane nienaczyniowym chorobom śródczaszkowym, np. wzmożone ciśnienie śródczaszkowe, podciśnienie śródczaszkowe, nowotwór mózgu, popunkcyjny ból głowy

4. Bóle głowy przypisywane określonym substancjom lub ich odstawieniu, np. ból głowy w ostrych zatruciach wypadkowych, ból głowy w przewlekłych zatruciach zawodowych, ból głowy wskutek stosowania używek, ból głowy spowodowany przyprawami, ból głowy jako działanie niepożądane leków, polekowy ból głowy z odbicia

5. Bóle głowy przypisywane infekcjom, np. w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, w infekcji układowej, ból głowy przypisywany HIV/AIDS

6. Bóle głowy przypisywane zaburzeniom homeostazy, np. hipoksja, hipoglikemia, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, w czasie hemodializy

7. Bóle głowy przypisywane uszkodzeniom czaszki, szyi, oczu, uszu, nosa, zatok obocznych, zębów, jamy ustnej i innych struktur twarzy i czaszki

8. Bóle głowy przypisywane zaburzeniom psychicznym, tj. bóle głowy przypisywane zaburzeniom somatyzacyjnym oraz bóle głowy przypisywane zaburzeniom psychotycznym

III. Nerwobóle czaszkowe, ośrodkowe i pierwotne bóle twarzy oraz inne bóle głowy

1. Nerwobóle czaszkowe i ośrodkowe przyczyny bólu twarzy, np. neuralgia trójdzielna, neuralgia językowo-gardłowa, neuralgia potyliczna, bolesna oftalmoplegia cukrzycowa, neuralgia popółpaścowa

2. Inne bóle głowy, tj. ból głowy niesklasyfikowany, ból głowy niespecyficzny

Migrena

Z powodu migreny cierpi od 10 do 15% populacji, znacznie częściej kobiety (4:1). Migrena cechuje się charakterystycznymi napadami bólów głowy, trwającymi zwykle od kilku do 72 godzin. Ból głowy jest przeważnie jednostronny, zlokalizowany w okolicy czołowej lub okołooczodołowej, o charakterze tętniącym, rzadziej tępym, o nasileniu w stopniu umiarkowanym lub znacznym, potęgowanym przez wysiłek fizyczny. Napady pojawiają się często wskutek zadziałania czynników wyzwalających, takich jak zmęczenie, stres, stan odprężenia (urlop), nadmiar lub niedobór snu, niektóre potrawy (czerwone wino, czekolada, żółty ser, potrawy zawierające glutaminian sodu), niektóre leki (doustne środki antykoncepcyjne, hormonalna terapia zastępcza, nitrogliceryna, ranitydyna). U kobiet duże znaczenie mają czynniki hormonalne, stąd częste tzw. migreny miesiączkowe. U ok. 70% osób z migreną stwierdza się dodatni wywiad rodzinny. ^{2, 3}

Wyróżniamy dwie zasadnicze postacie migreny: migrenę z aurą (15%) oraz migrenę bez aury (85%). Aura to ogniskowe objawy neurologiczne, które poprzedzają napad migreny. Migrenę z aurą lub migrenę bez aury rozpoznaje się wg kryteriów IHS (tab. 2 i 3). ¹

Tabela 2. Kryteria diagnostyczne migreny bez aury na podstawie Międzynarodowej Klasyfikacji Bólów Głowy (ICHD-II)

Kryteria diagnostyczne migreny bez aury

A. Co najmniej 5 napadów spełniających kryteria B-D

B. Czas trwania bólu 4-72 h (nieleczonego lub leczonego nieskutecznie)

C. Ból charakteryzuje się co najmniej dwiema z następujących cech: 1. Lokalizacja jednostronna 2. Charakter pulsujący 3. Natężenie umiarkowane lub znaczne 4. Nasilający się podczas zwykłej aktywności fizycznej lub zmuszający do jej unikania

D. Napadom towarzyszy co najmniej jedna z następujących dolegliwości: 1. Nudności i/lub wymioty 2. Fotofobia i fonofobia

E. Brak związku z inną chorobą

 

Tabela 3. Kryteria diagnostyczne migreny z aurą na podstawie Międzynarodowej Klasyfikacji Bólów Głowy (ICHD-II)

Kryteria diagnostyczne migreny z aurą

A. Co najmniej 2 napady spełniające kryteria B-D

B. Aura poprzedzająca napad przebiegająca z co najmniej jednym z następujących objawów: 1. Odwracalne zaburzenia widzenia w postaci objawów dodatnich (błyskające światła, mroczki, migoczący zygzak) lub negatywnych (ograniczenie pola widzenia, zaburzenie ostrości wzroku, zaniewidzenie) 2. Odwracalne zaburzenia czucia w postaci objawów dodatnich (np. mrowienie, kłucie) lub negatywnych (np. drętwienie) 3. Odwracalne zaburzenia mowy (afazja) 4. Odwracalny niedowład połowiczy (w tzw. rodzinnej migrenie hemiplegicznej) 5. Odwracalne zaburzenia ze strony pnia mózgu, nerwów czaszkowych i móżdżku (w tzw. migrenie podstawnej): dyzartria, zaburzenia równowagi, ataksja, podwójne widzenie, oczopląs, utrata słuchu, szumy uszne, zaburzenia świadomości

C. Co najmniej dwie z następujących cech: 1. Jednostronne zaburzenia widzenia i/lub zaburzenia czucia 2. Co najmniej 1 z objawów aury rozwijający się stopniowo w ciągu co najmniej 5 min i/lub różne objawy aury następujące po sobie w ciągu co najmniej 5 min 3. Każdy z objawów aury trwa co najmniej 5 min, lecz nie więcej niż 60 min

D. Ból głowy spełniający kryteria B-D dla migreny bez aury rozpoczynający się w czasie aury lub w ciągu 60 min od jej ustąpienia

E. Brak związku z inną chorobą

 

Migrena w ciąży

Przebieg

U większości kobiet w ciąży istotnie zmniejsza się częstość i nasilenie napadów migreny. Głównym czynnikiem odpowiedzialnym za poprawę jest wysoki poziom estrogenów, a ponadto pewną rolę odgrywa podwyższony poziom β-endorfin wykazujących działanie analgetyczne, jak również zmiany emocjonalne. ^{4, 5} W pierwszym trymestrze ciąży poprawa następuje u 11% kobiet, w drugim – u 53%, a w trzecim – u 79%, częściej u tych, u których występowała migrena miesiączkowa. ^{6, 7} Gwałtowny spadek poziomu estrogenów w połogu odpowiada za pogorszenie (w ciągu miesiąca napady migreny wracają u 55% kobiet, u karmiących piersią znacznie później, nierzadko dopiero pod koniec okresu karmienia). Niewielki odsetek kobiet (4-8%), głównie chorujących na migrenę z aurą, doświadcza w ciąży zwiększenia częstości napadów. Prawdopodobnie jest to związane z nadmierną agregacją płytek krwi. Należy również pamiętać, że właśnie w ciąży może wystąpić pierwszy w życiu napad migreny, co wymaga podobnego postępowania diagnostycznego jak w przypadku pierwszego napadu migreny u osoby niebędącej w ciąży (dokładny wywiad, badanie neurologiczne, ewentualnie badania dodatkowe). ^{3, 8, 9, 10}

Powikłania

Migrena nieznacznie zwiększa ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego i rzucawki u kobiety ciężarnej, zwłaszcza starszej (>30. r.ż) i otyłej, wiąże się również z większym ryzykiem oddzielenia łożyska. Ponadto migrena z aurą jest niezależnym czynnikiem ryzyka udaru niedokrwiennego ^{11, 12, 13} i może powodować zaburzenia nastroju. ¹⁴

 

Leczenie

Ze względu na bezpieczeństwo płodu w pierwszym rzędzie zaleca się metody niefarmakologiczne, takie jak psychoterapia, techniki relaksacyjne, odpoczynek, metody autosugestii, joga, biofeedback (biologiczne sprzężenie zwrotne), krioterapia (kostki lodu na głowę), masaże, akupresura. Ponadto poleca się zmianę stylu życia, regularne pory snu, pracy i posiłków, unikanie czynników wyzwalających, nadmiernego wysiłku fizycznego, a przede wszystkim stresu. ^{3, 15} U większości kobiet postępowanie takie jest wystarczające.

Leczenie farmakologiczne zaleca się w przypadku ciężkich napadów migreny, zwłaszcza z wymiotami, mogącymi prowadzić do odwodnienia. W terapii migreny stosujemy leki przerywające napad (doraźne) oraz leczenie profilaktyczne.

 

Leczenie przerywające napad

W ciąży zaleca się stosowanie leków doraźnie zwalczających napad bólu głowy tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, po dokładnym rozpatrzeniu wszystkich możliwych korzyści dla matki i ryzyka dla płodu. ^{3, 16} Lekiem z wyboru jest paracetamol (wg FDA kategoria B). Należy unikać kwasu acetylosalicylowego i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), zwłaszcza w trzecim trymestrze ciąży i w dużych dawkach (kategoria B/D). Zwiększają ryzyko krwawienia, powodują wady u płodu (zwężenie przewodu tętniczego, przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego, ograniczenie nerkowego przepływu krwi). U wcześniaków, których matki zażywały duże dawki NLPZ, opisywano częstsze występowanie martwiczego zapalenia jelit oraz krwawień dokomorowych.

W uzasadnionych przypadkach można zastosować sumatryptan (kategoria C). Prowadzone badania i rejestry wykazały jednak, że u dzieci kobiet stosujących sumatryptan w ciąży nieznacznie częściej występowała atrezja przełyku (w 3 przypadkach na 1718, przy czym częstość w populacji ogólnej wynosi 1/5000). Brak jasnych dowodów na zwiększenie częstości poronień. W dwóch badaniach autorzy sugerowali związek pomiędzy stosowaniem sumatryptanu w drugim i trzecim trymestrze ciąży a zahamowaniem wzrastania płodu i przedwczesnym porodem, dane te są jednak statystycznie nieznamienne. Innych tryptanów powinno się unikać, gdyż nie zostały wystarczająco dobrze przebadane.

Należy unikać kodeiny (kategoria B/C) (często wchodzi w skład tabletek przeciwbólowych, bywa łączona z paracetamolem, co zwiększa efekt analgetyczny) ze względu na możliwy efekt teratogenny – występowanie rozszczepu podniebienia i przepukliny pępkowej; ponadto może powodować uzależnienie i zaparcia.

Leki przeciwwymiotne (takie jak metoklopramid, chloropromazyna, prochloroperazyna, prometazyna) mogą być stosowane w ciąży (kategoria B/C), należy jednak unikać tych leków w trzecim trymestrze. Efekt przeciwwymiotny mają też leki przeciwhistaminowe nowej generacji, np. meklozyna, która może być stosowana dłużej (zaleca się odstawienie leku na 2 tygodnie przed terminem porodu).

Pochodne ergotaminy są przeciwwskazane (kategoria X) – zwiększają ryzyko poronienia, ponieważ wpływają na czynność skurczową macicy.

Kofeina może być stosowana (kategoria B), ale w dawkach umiarkowanych (do 300 mg). Duże dawki mogą spowodować poronienie.

Bezpiecznym lekiem w ciąży jest też siarczan magnezu, który podawany dożylnie zmniejsza ból, wywiera również działanie przeciwwymiotne.

Glikokortykosteroidy nie są zalecane do rutynowego stosowania w napadzie migreny. Wielu autorów uważa, że powinny być podawane tylko w stanie migrenowym (ból głowy trwający >72 h).

Profilaktyka napadów

U kobiet w ciąży należy unikać profilaktycznego leczenia migreny. Postępowanie takie można wdrożyć tylko wówczas, gdy napady są wyjątkowo ciężkie i występują bardzo często (>3 na miesiąc).

 

Leczenie profilaktyczne

Powinno się unikać profilaktycznego leczenia migreny w ciąży. Można je zalecić tylko wówczas, gdy napady są wyjątkowo ciężkie i występują bardzo często (>3 na miesiąc). ^{3, 16}

Można rozważyć stosowanie β-adrenolity-ków (metoprolol, propranolol) (kategoria B/C), należy jednak pamiętać, że leki te mogą powodować ograniczenie wzrostu i bradykardię u płodu.

Można też stosować leki przeciwdepresyjne, jak amitryptylina (kategoria B/C), ale tylko w małych dawkach. Większe dawki powodują następujące działania niepożądane u noworodka – depresję, tachykardię, drażliwość, drgawki, skurcze mięśni.

Niektórzy polecają kwas acetylosalicylowy (kategoria C) w małych dawkach (75 mg) ze względu na efekt antyagregacyjny.

Nie powinno się stosować leków przeciwpadaczkowych, zwłaszcza starej generacji, jak kwas walproinowy, które mogą wywierać działanie teratogenne.

Ból głowy typu napięciowego

Jest to najczęstsza postać bólu głowy, dotycząca nawet 60% populacji, częściej kobiet (3:1). Ból głowy ma charakter uciskowy lub ściskający (niepulsujący), o łagodnym lub miernym nasileniu, jest najczęściej obustronny, nie zwiększa się pod wpływem rutynowej aktywności fizycznej, trwa zwykle kilka godzin lub może być ciągły. Może towarzyszyć mu najwyżej jeden z następujących objawów: fotofobia, fonofobia, łagodne nudności; nigdy nie występują nasilone nudności ani wymioty. Jeżeli występuje co najmniej 15 dni w miesiącu przez ponad 3 miesiące, rozpoznajemy przewlekły ból głowy typu napięciowego. Często towarzyszą mu zaburzenia lękowe lub depresyjne, a w badaniu fizykalnym jedyne odchylenia to tkliwość mięśni głowy, szyi i karku. ²

 

Ból głowy typu napięciowego w ciąży

Przebieg

Nie przeprowadzono tylu badań ani nie ma tak dokładnych danych na temat przebiegu bólu głowy typu napięciowego w ciąży jak w przypadku migreny. Większość badaczy zgadza się jednak, że w ciąży u większości kobiet następuje poprawa, a jedynie u nielicznych – pogorszenie. ^{3, 17}

 

Powikłania

Nie stwierdzono istotnego wpływu tego typu bólu głowy na przebieg ciąży.

 

Leczenie

Zaleca się niefarmakologiczne metody terapii, takie jak techniki relaksacyjne, radzenia sobie ze stresem, psychoterapia, biofeedback. Napady bólu głowy można leczyć doraźnie, przestrzegając tych samych zasad co w przypadku migreny. Lekiem pierwszego rzutu jest paracetamol. W zasadzie nie zaleca się leczenia profilaktycznego, gdyż często jest nieskuteczne. W szczególnie uzasadnionych przypadkach (dokuczliwy ból głowy >3 dni w tygodniu, z towarzyszącą depresją) można rozważyć podanie leku przeciwdepresyjnego w małej dawce. ^{3, 16}

Klasterowy ból głowy

Jest to rzadko występujący pierwotny ból głowy (ok. 0,05%), częściej u mężczyzn (9:1). Dawniej bywał nazywany bólem głowy Hortona lub histaminowym bólem głowy. Cechuje się bardzo silnymi napadami, zlokalizowanymi głównie w obrębie oczodołu i skroni lub czoła, trwającymi od kilku do kilkudziesięciu minut i powtarzającymi się wielokrotnie w ciągu doby, częściej w nocy. Bólowi głowy towarzyszą objawy autonomiczne w postaci zaczerwienienia oka, łzawienia, wycieku z nosa po jednej stronie i uczucia jego zatkania, a także obrzęku powieki i zespołu Hornera (zwężenie źrenicy, zwężenie szpary powiekowej). Napady bólu głowy występują okresowo, w czasie kilku tygodni lub miesięcy, po czym następuje różnie długa remisja. Okres, w którym występują napady bólu głowy, nazywa się klasterem. Często występują dwa klastery w ciągu roku, wiosną i jesienią. W grupie tzw. trójdzielno- autonomicznych bólów głowy znajduje się też przewlekła napadowa hemikrania o przebiegu bardzo podobnym do klasterowego bólu głowy, lecz występująca głównie u kobiet. ²

 

Klasterowy ból głowy w ciąży

Przebieg

Ze względu na bardzo rzadkie występowanie tego rodzaju bólu głowy i na fakt, że pojawia się głównie u mężczyzn, niewiele wiadomo na temat przebiegu klasterowego bólu głowy w ciąży. Zgodnie z nielicznymi doniesieniami, wydaje się, że ciąża nie ma wielkiego wpływu na przebieg napadów, jak również występowanie napadów nie wiąże się z istotnymi powikłaniami w czasie ciąży. ^{3, 18}

 

Leczenie

W ciąży w celu przerwania napadu bólu głowy można bezpiecznie stosować wdychanie czystego tlenu (7 l/min przez 15 min). Leczenie to jest skuteczne w przerwaniu ok. 70% napadów. Ponadto można również doraźnie stosować sumatryptan z ograniczeniami opisanymi powyżej (patrz: „Migrena w ciąży”), jak również glikokortykosteroidy. Przeciwwskazane są pochodne ergotaminy. ³

Wtórne bóle głowy w ciąży

Polekowe bóle głowy z odbicia (bóle głowy w wyniku nadużycia leków)

Jest to ból głowy, który występuje u osób pierwotnie dotkniętych migreną lub napięciowym bólem głowy, nadużywających leków przeciwbólowych: ergotaminy, NLPZ, tryptanów, opioidów. Pojawia się zwykle po przebudzeniu, ma tępy lub uciskający charakter, dotyczy całej głowy lub tylko skroni i czoła. Powoduje, że chora przyjmuje lek, a wtedy ból łagodnieje, po czym znowu powraca. Leczenie polega na edukacji pacjentki, bezwzględnym przerwaniu zażywania leków przeciwbólowych, wspomagająco można stosować psychoterapię. ^{3, 19}

 

Stan przedrzucawkowy lub rzucawka

Ból głowy jest jednym z częstych objawów zagrażającej rzucawki, nierzadko poprzedza charakterystyczny dla tej choroby napad drgawek. Najczęściej jest zlokalizowany w skroniach, okolicy czołowej lub potylicznej, może też być rozlany, o charakterze pulsującym lub ucisku. Towarzyszą mu zaburzenia pola widzenia, nieostre widzenie lub mroczki. Rozpoznanie ułatwiają inne objawy kliniczne zagrażającej rzucawki: nadciśnienie tętnicze, obrzęki, białkomocz. Patogeneza tego bólu głowy nie została dokładnie poznana, prawdopodobnie dochodzi do skurczu naczyń mózgowych wskutek podwyższonego ciśnienia tętniczego, z następowym rozkurczem i przesiękiem płynu. Powikłaniem rzucawki może być krwotok śródmózgowy, udar niedokrwienny, zwłaszcza płatów potylicznych, encefalopatia nadciśnieniowa, a także śmierć. ³

Ból głowy a rzucawka

Ból głowy jest jednym z częstych objawów zagrażającej rzucawki, nierzadko poprzedza charakterystyczny dla tej choroby napad drgawek.

 

Udar

Ból głowy może być jednym z objawów udaru u ciężarnej. Częściej występuje w przebiegu udaru krwotocznego, rzadziej niedokrwiennego. Wśród czynników ryzyka udaru niedokrwiennego w ciąży wymienia się: rzucawkę i stan przedrzucawkowy, nadmierne wymioty, zaburzenia wodno-elektrolitowe, pochodzenie afroamerykańskie, wiek powyżej 35. r.ż., nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, kolagenozy, zapalenie naczyń, zespół antyfosfolipidowy, trombofilię, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, spożywanie narkotyków (kokaina), ciążę mnogą, wielorództwo. W przypadku wystąpienia udaru u ciężarnej należy włączyć typowe leczenie. W piśmiennictwie brak jest doniesień o powikłaniach ciąży towarzyszących zastosowaniu trombolizy. W drugim i trzecim trymestrze ciąży można stosować kwas acetylosalicylowy w małych dawkach (<150 mg). Doustne leki przeciwzakrzepowe są przeciwwskazane ze względu na działanie teratogenne. Lekiem przeciwzakrzepowym z wyboru w ciąży jest heparyna niefrakcjonowana i heparyny drobnocząsteczkowe. Udar krwotoczny zdarza się znacznie rzadziej, może mieć charakter krwotoku śródmózgowego lub podpajęczynówkowego. Wśród typowych przyczyn udaru krwotocznego w ciąży wymienia się rzucawkę oraz przerzuty kosmówczaka. ²⁰

 

Zakrzepica zatok żylnych mózgowia

Schorzenie to występuje bardzo rzadko, najczęściej w okresie poporodowym i cechuje się dużą śmiertelnością. Powikłaniem zakrzepicy żylnej mózgu może być udar żylny. Głównym objawem jest ból głowy, często z towarzyszącymi nudnościami lub wymiotami, a ponadto zaburzenia świadomości, wysoka gorączka, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, objawy ogniskowego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Ból głowy może być objawem izolowanym, co utrudnia rozpoznanie. W diagnostyce wykorzystuje się badanie rezonansu magnetycznego w połączeniu z angiografią w fazie żylnej (angio-MR). Wśród czynników predysponujących do wystąpienia znajdują się stany nadkrzepliwości, niektóre leki, stany zapalne zatok i ucha środkowego, choroba nowotworowa, jak również ciąża. ^{20, 21, 22}

 

Samoistne (idiopatyczne) nadciśnienie śródczaszkowe

Schorzenie to dawniej nazywane było guzem rzekomym mózgu. Występuje najczęściej u młodych otyłych kobiet, a głównym czynnikiem ryzyka jest ciąża. Jego bezpośrednią przyczyną jest wzrost objętości płynu mózgowo-rdzeniowego, co powoduje bóle głowy, często z towarzyszącym obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego. Choroba ma łagodny przebieg. ³

 

Guz mózgu

Również w ciąży może wystąpić choroba mózgu, cechująca się wzrostem ciśnienia śródczaszkowego, taka jak nowotwór czy ropień. W objawowym nadciśnieniu śródczaszkowym, w odróżnieniu od samoistnego nadciśnienia śródczaszkowego, często występują objawy ośrodkowego uszkodzenia mózgu oraz napady padaczkowe. Ból głowy stopniowo narasta, pojawia się w godzinach porannych, zazwyczaj po śnie nocnym, towarzyszą mu nudności i wymioty. U każdej kobiety ciężarnej, u której podejrzewa się guz mózgu, należy wykonać rezonans magnetyczny. Niektóre nowotwory podczas ciąży rosną szybciej (oponiaki, gruczolaki przysadki). Jedynym nowotworem swoistym dla ciąży jest kosmówczak, który często daje przerzuty do mózgu. ²⁰

 

Zespół popunkcyjny

Może pojawić się u kobiet po cesarskim cięciu, u których stosowano znieczulenie podpajęczynówkowe, jak również u kobiet rodzących naturalnie, u których w celu uśmierzenia bólu nieprawidłowo wykonano znieczulenie zewnątrzoponowe (przebijając oponę twardą). Podstawowym objawem jest pozycyjny ból głowy, pojawiający się w okolicy czołowo-potylicznej, często z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami, nasilający się po wstaniu z łóżka (po przyjęciu postawy pionowej), a wyraźnie zmniejszający się w pozycji leżącej. Czasem towarzyszą mu zawroty głowy, niestabilność postawy, objawy ze strony nerwów czaszkowych (podwójne widzenie, zez zbieżny, szumy uszne, niedosłuch), objawy oponowe. Przyczyną jest nadmierny wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego w miejscu wkłucia igły punkcyjnej, powodujący podciśnienie śródczaszkowe. Głównym czynnikiem związanym z wystąpieniem zespołu punkcyjnego jest grubość igły. W leczeniu stosuje się nawodnienie, NLPZ i preparaty kofeiny. Jeśli ból nie poddaje się leczeniu, można zastosować nadtwardówkowe podanie własnej krwi pacjenta w celu wytworzenia skrzepliny zamykającej ubytki w oponie twardej. ³

Podsumowanie

Ból głowy u kobiety ciężarnej to najczęściej niewinna dolegliwość. Zawsze jednak należy dokładnie zebrać wywiad i przeprowadzić pełne badanie neurologiczne. Wśród objawów ostrzegawczych wymienia się: pierwszy w życiu napad bólu głowy, ból głowy o innym charakterze niż zazwyczaj, objawy ogniskowego uszkodzenia mózgu, objawy oponowe, gorączkę, wymioty, pozycyjny ból głowy, nagły, ostry początek, przebyty uraz, ból głowy nasilający się w czasie próby Valsalvy. ³