Nagłe zaniewidzenie – do okulisty, neurologa czy internisty?

dr hab. n. med. Małgorzata Figurska

lek. Mateusz Niedzielski

Klinika Okulistyki Wojskowego Instytutu Medycznego, Warszawa

Adres do korespondencji: lek. Mateusz Niedzielski, Klinika Okulistyki Wojskowego Instytutu Medycznego, Warszawa, e-mail: mniedzielski@wim.mil.pl

Nagłe pogorszenie widzenia stanowi jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się chorych na dyżur okulistyczny. Z nagłym zaniewidzeniem lekarz styka się zatem już podczas specjalizacji w zakresie okulistyki, często na pierwszych dyżurach, co zwiększa znaczenie tego zagadnienia. W artykule przedstawiono najczęstsze jednostki chorobowe będące przyczyną nagłego pogorszenia widzenia. Uwzględniono zarówno stany czysto okulistyczne, np. odwarstwienie siatkówki, jak i interdyscyplinarne, najczęściej neurologiczne. Omówiono różną etiologię nagłego pogorszenia widzenia: naczyniową, zapalną, urazową, toksyczną.

Wprowadzenie

Nagła utrata widzenia jest bez wątpienia stanem pilnym, którego przyczyny mogą zawężać się do ściśle okulistycznych, związanych z samą gałką oczną. Może też być manifestacją patologii umiejscowionej poza oczodołem, a także chorób ogólnoustrojowych. Zaniewidzenie jest albo trwałe, albo przejściowe (AF – amaurosis fugax). Może dojść do zamknięcia całego pola widzenia lub jego części, a charakterystyczne ubytki stanowią cenną informację o miejscu, w którym wystąpiła patologia, i pomagają w ustaleniu dokładnego rozpoznania. W artykule omówiono najważniejsze przyczyny nagłego zaniewidzenia, z którymi każdy praktykujący lekarz okulista spotka się w swojej pracy zawodowej.

Patologie siatkówki i zaburzenia ciała szklistego

Odwarstwienie siatkówki (RD – retinal detachment) polega na oddzieleniu się warstwy fotoreceptorów od znajdującego się poniżej nabłonka barwnikowego siatkówki (RPE – retinal pigment epithelium). Choroba ta często jest wymieniana jako pierwsza wśród przyczyn nagłego zaniewidzenia, zwłaszcza przez lekarzy rozpoczynających szkolenie specjalizacyjne z okulistyki. Początkowo chory zauważa ciemną „chmurę” lub „zasłonę” przed okiem, umiejscowioną w obwodowych obszarach pola widzenia, mającą tendencję do powiększania się (objaw opadającej kurtyny). Objawy te mogą być poprzedzone silnymi wrażeniami świetlnymi określanymi jako błyski (fotopsje), które zazwyczaj szybko ustępują.

Rozpoznanie można ustalić już podczas podstawowego badania okulistycznego w lampie szczelinowej. Oftalmoskopowo odwarstwiona siatkówka przyjmuje formę pęcherza lub przeziernej, falującej falbanki, która z upływem czasu traci swoją ruchomość i prze...

Wtórne odwarstwienie siatkówki może wynikać np. ze zmian zapalnych czy nowotworowych toczących się wewnątrz gałki ocznej. Do pozostałych znanych czynników ryzyka należą: urazy gałki ocznej i głowy, pseudosoczewkowość, bezsoczewkowość i przebyte op...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Krwawienie doszklistkowe

Inną patologią, która może powodować gwałtowne pogorszenie widzenia, jest krwawienie wewnątrzgałkowe. Wynaczynienie następuje zazwyczaj do komory ciała szklistego i ma charakter bezbolesny. [...]

Naczyniowe, zakrzepowo-zatorowe przyczyny nagłego zaniewidzenia

Zator w tętnicy środkowej siatkówki może lokalizować się w jej pniu (CRAO – central retinal artery occlusion) bądź w jednej z gałęzi tętnicy środkowej siatkówki [...]

Choroby zapalne nerwu wzrokowego

Zapalenie nerwu wzrokowego można zdefiniować jako obniżenie jego czynności wzrokowej spowodowane przez demielinizację. Pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego jest najczęściej występującą neuropatią [...]

Neuropatia toksyczna

Neuropatię toksyczną (TON – toxic optic neuropathy) powodują różne związki chemiczne: leki, metale, rozpuszczalniki organiczne, a nawet niedobory mikro- i makroelementów (witamin B12, [...]

Urazy

U młodych osób i dzieci nagłe pogorszenie lub utrata widzenia najczęściej wiążą się z urazami oka.23 Urazy tworzą odrębną, dużą grupę o zróżnicowanej etiologii, w zależności [...]

Przyczyny neurologiczne

Terson już na początku XX w. jako pierwszy zaobserwował związek krwawienia wewnątrzgałkowego z krwotokiem podpajęczynówkowym w wyniku pęknięcia tętniaka naczyń OUN lub urazu [...]

Inne rzadkie przyczyny zaburzeń widzenia

W literaturze opisywane są pojedyncze przypadki nagłych przemijających zaburzeń widzenia spowodowanych wadami i odmianami anatomicznymi takimi jak zespół podkradania czy zespół żebra szyjnego. [...]

Podsumowanie

Zaburzenia widzenia obejmują szeroki wachlarz przyczyn i jednostek chorobowych, których podłożem mogą być choroby układowe. Nagłe zaniewidzenie w każdym przypadku wymaga niezwłocznej konsultacji [...]