Podyplomie

Zasadowica metaboliczna

Magdalena Grajewska, Jacek Manitius

Definicja

Zasadowica metaboliczna to zakłócenie równowagi kwasowo-zasadowej, spowodowane podwyższonym stężeniem we krwi wodorowęglanów (lub innych zasad) bądź utratą jonów wodorowych. Niedostatecznie wyrównana zasadowica metaboliczna prowadzi do wzrostu pH krwi >7,45.

Epidemiologia

W literaturze brak szczegółowych danych dotyczących częstości występowania poszczególnych rodzajów zasadowicy metabolicznej.

Postacie kliniczne

Zasadowica metaboliczna spowodowana nadmiarem HCO3

Zasadowica metaboliczna jest uwarunkowana nadmiarem jonów wodorowęglanowych, wywołanym nadmierną podażą zasad lub nadmiernie zwiększoną regeneracją HCO3w nerkach.

Nadmierna podaż zasad

Nadmierna podaż egzogennych zasad (wodorowęglanu sodu, węglanu wapnia, octanu, mleczanu, cytrynianu sodu lub potasu) w ilości przekraczającej możliwości wydalnicze nerek zwłaszcza u pacjentów z upośledzoną czynnością nerek prowadzi do utraty jonów potasu z moczem, co z kolei powoduje nasilenie wymiany jonów K+ na jony H+ w komórkach (w celu utrzymania normokaliemii) i zagraża kwasicą wewnątrzkomórkową.

Zespół mleczno-alkaliczny

Jest związany z nadmierną podażą mleka lub innych produktów bogatych w wapń (lub stosowania zbyt wysokich dawek preparatów wapnia). Zarówno hiperkalcemia, jak i dostarczana w mleku witamina D nasilają wchłanianie zwrotne jonu wodorowęglanowego w cewkach nerkowych. W wyniku alkalizacji moczu łatwiej wytrącają się sole wapnia w drogach moczowych, co prowadzi do nefrokalcynozy. W badaniach dodatkowych, poza charakterystycznym obrazem gazometrii, występuje hipokaliemia i hipochloremia.

Dokładny wywiad, badanie kliniczne i wyniki badań dodatkowych ułatwiają rozpoznanie. Leczenie polega na wyrównaniu zaburzeń wodno-elektrolitowych i zaprzestaniu podawania leków alkalizujących.

Zasadowica metaboliczna w przebiegu niedoboru płynu zewnątrzkomórkowego i wtórnego hiperaldosteronizmu

Zasadowica pochodzenia pokarmowego

Niedostateczna podaż potasu powoduje zastępowanie go w komórce przez jon wodorowy, co wiąże się z nasileniem syntezy amoniaku w cewkach nerkowych i może wywołać niewielkiego stopnia zasadowicę metaboliczną. Przyczyną zasadowicy może być też niedobór jonów chlorkowych, np. wskutek ich utraty z wymiotami (patrz przyczyny wymienione w tabeli 1).

Niedobór jonów chlorkowych powoduje utratę potasu z moczem, a niedobór tego pierwiastka w ustroju nasila zasadowicę. Zwiększa się wydalanie NH4+ oraz jonów wodorowych. Jeśli chory jest odwodniony, nasila się aktywność układu RAA, a wraz z nią - niedobór potasu.