Podyplomie logo dark

Zatrucie substancjami psychoaktywnymi u dzieci

Szymon Bernas

Wiadomości podstawowe

Substancja psychoaktywna (psychotropowa) to związek chemiczny oddziałujący na ośrodkowy układ nerwowy przez bezpośredni wpływ na funkcje poszczególnych części mózgu, czego efektem są czasowe zmiany świadomości, postrzegania, nastroju i zachowania. Substancje psychoaktywne lub preparaty je zawierające mogą być używane rekreacyjnie jako środki zmieniające nastrój i świadomość (w czasie np. zabaw klubowych), w niektórych religiach bądź w medycynie – dla łagodzenia objawów bólowych lub nudności, objawów narkolepsji, w zespole nadpobudliwości z deficytem uwagi (ADHD) bądź jako leki przeciwdepresyjne i antypsychotyczne.

Epidemiologia

Około 5% populacji świata powyżej 15 r.ż. jest uzależnionych od narkotyków i środków halucynogennych. Najczęściej używane są substancje uzyskane z konopi indyjskich (kannabinoidy), na drugim miejscu znajdują się środki psychostymulujące – amfetamina, metamfetamina i ecstasy.

Patogeneza i mechanizmy działania

Środki psychoaktywne nie są grupą jednorodną, są klasyfikowane w różnych grupach w zależności od pochodzenia i mechanizmu działania. Są podzielone na pochodne opium i opiaty syntetyczne, środki psychostymulujące, kokainę, dysocjanty i środki halucynogenne, wśród których wyróżniamy: pochodne konopi indyjskich, pochodne fenyloalkiloamin, lizergid (LSD), psylocynę i psylocybinę oraz salwinorynę A.

W rozdziale omówione zostaną także środki psychoaktywne uzyskane metodami syntetycznymi (obecne w tzw. dopalaczach) oraz coraz częściej spotykane w klubach „pigułki gwałtu” („forget-pills”), które mogą być wykorzystywane w celach kryminalnych.

Pochodne opium

Mechanizm działania pochodnych opium polega na łączeniu się z receptorami opioidowymi, które w warunkach fizjologicznych wiążą endorfiny.

Najczęstszą przyczyną zatruć są w tej grupie leki: morfina, kodeina, fentanyl, metadon, coraz rzadziej zaś heroina (najczęściej używana przez ludzi uzależnionych). Morfina i fentanyl są używane najczęściej we wstrzyknięciach, rzadziej doustnie. Heroina może być palona, stosowana dożylnie lub donosowo. Kodeina i metadon (używany w leczeniu uzależnienia od opiatów) przyjmowane są najczęściej doustnie. Niedawno w krajach byłego Związku Radzieckiego pojawiła się pochodna opiatowa produkowana domowymi sposobami z powszechnie dostępnej w aptekach kodeiny – dezomorfina, zwana popularnie „krokodylem” i powodująca liczne zatrucia z częstymi powikłaniami, także zgonami. Są one jednak prawdopodobnie skutkiem głównie dużej ilości zanieczyszczeń (np. fenolem).