Podyplomie

Mukopolisacharydozy

Eugeniusz Józef Kucharz

Definicja

Mukopolisacharydozy to grupa uwarunkowanych genetycznie lizosomalnych chorób spichrzeniowych. Ich istotą jest niedobór lub brak aktywnych enzymów degradujących glikozoaminoglikany (składniki substancji podstawowej tkanki łącznej). Nadmiar glikozoaminoglikanów jest odkładany w organizmie oraz wydalany z moczem.

Objawy kliniczne pojawiają się stopniowo. Nieprawidłowości stwierdzane przy urodzeniu mogą być nieznaczne. Zmiany występują przede wszystkim w narządach zawierających dużo tkanki łącznej – w kościach, chrząstkach, oczach, skórze oraz układzie nerwowym, a także w wątrobie i śledzionie.

Glikozoaminoglikany, proteoglikany

Glikozoaminoglikany są podstawowymi składnikami tkanki łącznej, gdzie tworzą połączenia z białkami, określane jako proteoglikany.

Budowa glikozoaminoglikanów

Glikozoaminoglikany są dużymi, nierozgałęzionymi heteropolisacharydami, zbudowanymi z powtarzających się jednostek disacharydowych. Jedna reszta to aminocukier, a druga – kwas uronowy. W skład jednostki tworzącej polimer mogą wchodzić następujące cukry: N-acetylowana heksozoamina, N-siarczanowana D-glukozamina, L-fukoza, D-mannoza, D-ksyloza i kwas N-acetyloneuraminowy. Kwasem uronowym może być kwas D-glukuronowy lub L-iduronowy. Ponadto glikozoaminoglikany mają znaczną liczbę reszt siarczanowych i karboksylowych, co nadaje im własności polianionów o dużej gęstości ładunków ujemnych.

Kwaśny charakter glikozoaminoglikanów tłumaczy ich starą nazwę – kwaśne mukopolisacharydy, z której wywodzi się nazwa „mukopolisacharydozy”.

Podział glikozoaminoglikanów

Glikozoaminoglikany dzieli się na cztery klasy:

  • glikozoaminoglikany heparynowe (siarczan heparanu, heparyna)
  • glikozoaminoglikany keratynowe (siarczany keratanu)
  • glikozoaminoglikany chondroityno-dermatanowe (chondroityno-4-siarczan, chondroityno-6-siarczan, siarczan dermatanu)
  • kwas hialuronowy

Budowa proteoglikanów

Proteoglikany to bardzo duże cząsteczki o uporządkowanej i złożonej strukturze przestrzennej, zbudowane z rdzenia białkowego i licznych łańcuchów glikozoaminoglikanów.

Podział proteoglikanów

Opracowano kilka klasyfikacji proteoglikanów, ale najczęściej wyróżnia się:

  • duże proteoglikany chondroitynosiarczanowe, zdolne do agregacji z kwasem hialuronowym (agrekany, wersikany, neurokany, brewikany)
  • małe proteoglikany o białkach rdzeniowych zawierających dużo reszt leucynowych (dekoryna, biglikan, epifikan, fibromodulina, lumikan)
  • duże proteoglikany heparanosiarczanowe (perlekan, agryna)
  • proteoglikany błon komórkowych (syndekany)
  • wewnątrzkomórkowe proteoglikany serglicylowe