Podyplomie

Podstawowe wiadomości o cyklu płciowym

Sławomir Wołczyński

Wstęp

Cykl płciowy to powtarzające się cyklicznie zjawiska przygotowujące ustrój kobiety do podjęcia funkcji rozrodczych. W cyklu w jajniku dochodzi do:

  • wytworzenia komórki jajowej (funkcja germinatywna jajników)
  • wydzielania hormonów (funkcja hormonalna jajników).

Pęcherzyki jajnikowe rozwijają się w dwóch fazach:

  • niezależnej od gonadotropin – pod kontrolą czynników miejscowych, od pęcherzyków zawiązkowych do antralnych
  • pod kontrolą gonadotropin.

W fazie gonadotropowozależnej przebieg cyklu nadzorują:

  • gonadoliberyna podwzgórzowa regulująca wydzielanie gonadotropin (GnRH – gonadotropin releasing hormone)
  • gonadotropiny: hormon luteinizujący (LH – lutenizing hormone) i hormon folikulotropowy (FSH – follicle stimulating hormone), odpowiadające za
    • rozwój pęcherzyka w fazie gonadotropowozależnej
    • wydzielanie estradiolu
    • dokończenie dojrzewania komórki jajowej
    • owulację
    • powstanie ciałka żółtego
    • utrzymanie produkcji progesteronu i estradiolu przez ciałko żółte
  • estradiol, który odpowiada za proliferację błony śluzowej w jamie macicy
  • progesteron, który przygotowuje błonę śluzową do zagnieżdżenia jaja płodowego.

Wiedza o mechanizmach regulujących cykl płciowy nie ma już dziś tylko charakteru teoretycznego. Pozwala nie tylko rozumieć zjawiska zachodzące w cyklu miesiączkowym i rozpoznawać poszczególne jego fazy, ale i stosować w leczeniu niepłodności metody rozrodu wspomaganego medycznie (np. pozaustrojowe zapłodnienie w cyklach hiperstymulowanych, dojrzewanie in vitro komórek jajowych, kriokonserwacja jajnika, kriokonserwacja komórek jajowych). Podstawą zrozumienia i interpretowania zjawisk towarzyszących fizjologicznym procesom rozrodczym i zaburzeń w funkcjonowaniu układu rozrodczego oraz zasad współczesnego leczenia jest poznanie procesów rozwojowych i mechanizmów regulujących funkcję podwzgórza, przysadki i jajnika oraz zmian zachodzących w macicy w cyklu miesiączkowym.

Rozwój embrionalny osi podwzgórzowo-przysadkowo-jajnikowej i żeńskich narządów płciowych

Embriologia neuronów wydzielających GnRH

Pochodzenie neuronów wydzielających GnRH różni się od pochodzenia neuronów produkujących inne czynniki uwalniające hormony przysadkowe. Neurony wydzielające GnRH pochodzą z komórek progenitorowych z płyty węchowej w zawiązku nosa. Migrując wraz z neuronami węchowymi, przechodzą przez kość sitową do przodomózgowia. Neurony węchowe tworzą opuszkę węchową, a neurony wydzielające GnRH umiejscawiają się głównie w jądrze łukowatym i w polu przedwzrokowym. Za pomyślny przebieg migracji i rozwój neuronów odpowiada wiele cząsteczek adhezyjnych regulujących przemieszczanie się i wydłużanie neuronów. Migracja kończy się około 8 tygodnia ciąży.