Podyplomie

Profilaktyka i leczenie osteoporozy

Waldemar Misiorowski

Wstęp

Zaawansowana osteoporoza przejawia się złamaniami kości. Liczbę złamań osteoporotycznych na świecie szacuje się na ponad 200 mln rocznie (w  tym 1,6 mln złamań bliższego końca kości udowej). Tylko w USA dochodzi do 2 mln złamań osteoporotycznych rocznie (w tym 547 tys. złamań kręgosłupa, 297 tys. złamań bliższego końca kości udowej, 397 tys. złamań okolicy nadgarstka i 135 tys. złamań miednicy). Tylko 25-30% osteoporotycznych złamań kręgosłupa manifestuje się ostrym zespołem bólowym; wszystkie one prowadzą do utraty wzrostu, deformacji sylwetki z pogłębieniem kifozy piersiowej, ograniczenia pojemności płuc, utrudnienia odpływu krwi z dolnej połowy ciała i zgonów. Najgroźniejszą konsekwencją osteoporozy są złamania bliższego końca kości udowej. W ponad 50% powodują one utratę zdolności do samodzielnego poruszania się. Co piąta kobieta i co trzeci mężczyzna umiera w pierwszym roku po złamaniu bliższego końca kości udowej. Najważniejszym celem leczenia osteoporozy jest więc zmniejszenie ryzyka złamań. Parametr ten powinien decydować o przydatności poszczególnych rodzajów terapii w leczeniu osteoporozy.

Osteoporoza jest niedostatecznie często rozpoznawana i często pozostaje nieleczona. W retrospektywnej ocenie pacjentów po złamaniu bliższego końca kości udowej wykazano, że u mniej niż 15% podjęto diagnostykę, a u mniej niż 13% zalecono jakiekolwiek leczenie, uwzględniając tu również preparaty wapnia i witaminy D, co ma szczególne znaczenie wobec faktu, że niedobór witaminy D stwierdza się nawet u 96% osób po tym typie złamania.

Profilaktyka

Postępowanie niefarmakologiczne

Ruch i wysiłek fizyczny

Odpowiednia aktywność fizyczna w okresach dzieciństwa, dojrzewania i wczesnej dorosłości pomaga w prawidłowym rozwoju szkieletu i osiągnięciu maksymalnej szczytowej masy kostnej, umożliwia jej utrzymywanie w wieku dojrzałym i spowalnia utratę związaną z wiekiem. Ponadto korzystnie wpływa na siłę mięśniową i koordynację ruchów, co w konsekwencji zmniejsza ryzyko upadku. Uzyskiwanie korzyści z treningu fizycznego następuje jednak powoli. Cykl remodelingu kości trwa od trzech do czterech miesięcy, dlatego potrzeba co najmniej 6-8 miesięcy ćwiczeń fizycznych, aby uzyskać wpływ na masę kostną. Choć wiele badań poświęcono roli aktywności fizycznej w kształtowaniu się masy kostnej i zapobieganiu upadkom, zła ich jakość uniemożliwia formułowanie jednoznacznych wniosków i zaleceń.

W opublikowanej w 2004 r. przez Cochrane Collaboration metaanalizie 217 badań klinicznych nad rolą wysiłku fizycznego w zapobieganiu i leczeniu osteoporozy zaledwie 18 spełniało wymogi EBM (evidenece-based medicine – medycyna oparta na dowodach). ...