Podyplomie

Medycyna nuklearna w diagnostyce chorób tarczycy

Jerzy Sowiński

Wstęp

Scyntygrafia jest metodą medycyny nuklearnej pozwalającą otrzymać obraz, a także ocenić czynność narządu lub fragmentu ciała w oparciu o rejestrację promieniowania emitowanego w wyniku rozpadu izotopu promieniotwórczego. Scyntygrafia tarczycy umożliwia ocenę wielkości, kształtu, położenia, a także określenie czynności poszczególnych fragmentów gruczołu tarczowego (ryc. 1). Jest pomocna w lokalizowaniu ektopowo położonych fragmentów tarczycy (ryc. 2-3), jak również jodochwytnych przerzutów zróżnicowanego raka tarczycy. Znaczenie scyntygrafii zmalało w ostatnich latach w związku z udoskonaleniem i rozpowszechnieniem techniki ultrasonograficznej, w wielu sytuacjach klinicznych pozostaje ona jednak badaniem bardzo ważnym, a niekiedy niezbędnym.

Charakterystyka znaczników promieniotwórczych

W diagnostyce scyntygraficznej chorób gruczołu tarczowego wykorzystuje się izotopy jodu (123I, 131I) oraz metastabilnego technetu 99 (99mTc), które aktywnie gromadzą się w komórkach pęcherzykowych tarczycy. W sytuacjach szczególnych używa się innych radiofarmaceutyków, takich jak 201Tl, 67Ga (podawanych w postaci chlorku talu i cytrynianu galu) lub 131I-MIBG (metajodobenzyloguanidyna), 99mTc-DPA, 99mTc-MIBI (izonitryl metoksyizobutylu) czy wyznakowana 99mTc somatostatyna, które uwidoczniają niegromadzące jodu zmiany nowotworowe.

W pozytonowej tomografii emisyjnej (PET – positron emission tomography) wykorzystuje się najczęściej emitujące pozytony izotopy pierwiastków naturalnie występujących w ludzkim organizmie: 18F, 68Ga, 11C, 124I lub znakowane nimi farmaceutyki: 18F-DOPA, 68Ga-DOTA-TATE czy 18F-fluorodeoksyglukozę (FDG). Wszystkie stosowane w diagnostyce i leczeniu ludzi preparaty izotopowe podlegają takiej samej procedurze rejestracyjnej jak leki i określa się je mianem radiofarmaceutyków.

Izotopy wykorzystywane w klasycznej scyntygrafii

Jod 131 (131I)

Fizyczny okres półtrwania 131I wynosi 8,1 dnia. Izotop ten emituje promieniowanie β i γ. Podobnie jak jod stabilny jest wykorzystywany w syntezie hormonów tarczycowych w komórkach pęcherzykowych. Zaletą jest wysoka energia promieniowania, która pozwala na rozpoznanie zmian głęboko położonych, również w klatce piersiowej. Wadą jest stosunkowo długi okres półtrwania oraz emisja promieniowania β.

Jod 123 (123I)

Fizyczny okres półtrwania 123I wynosi 13,2 h. Izotop ten emituje wyłącznie promieniowanie γ. Podobnie jak 131I jest wykorzystywany w syntezie hormonów tarczycowych w komórkach pęcherzykowych. Jest najbardziej przydatny w diagnostyce tyreologicznej, jednak ze względu na wysoki koszt (konieczność produkcji w cyklotronie) rzadko stosowany w Polsce.